فعل در زمان حال: سومشخص مفرد (Verben im Präsens: er, sie, es)
در زمان حال، فعل برای سومشخص مفرد پایانهٔ -t میگیرد. چند فعل قوی در این حالت واکهٔ ریشهشان هم عوض میشود. با ضمیر محترمانه (شما) فعل به شکل مصدر میآید.
Im Präsens bekommt das Verb bei er, sie und es die Endung -t. Ein paar starke Verben ändern dabei den Vokal. Mit der höflichen Anrede Sie steht die Grundform.
سومشخص مفرد یعنی چه؟
در زمان حال آلمانی، شکل فعل به فاعل بستگی دارد. وقتی فاعل «او» یا «آن» است، یعنی ضمیرهای er (او، مذکر)، sie (او، مؤنث) و es (آن، خنثی)، فعل شکل مخصوص سومشخص مفرد را میگیرد.
این شکل فقط برای ضمیرها نیست. هر اسم مفرد هم همین شکل را میخواهد: اسم یک آدم مثل امید، یا یک چیز مثل اتوبوس. پس هر وقت دربارهٔ یک نفر یا یک چیز حرف میزنید، این قاعده به کار میآید.
| Der Bus kommt um sieben Uhr. | اتوبوس ساعت هفت میآید. |
| Omid lacht. | امید میخندد. |
| Das Kind spielt im Garten. | بچه در باغ بازی میکند. |
ساختن فعل: ریشه بهعلاوهٔ پایانهٔ -t
برای ساختن این شکل، پایانهٔ -en را از مصدر برمیداریم تا ریشه بماند، و به ریشه -t اضافه میکنیم: از lernen میشود lernt و از wohnen میشود wohnt.
اگر ریشه به -t یا -d ختم شود، یک e در میان میآید تا تلفظ آسان شود: warten میشود wartet و antworten میشود antwortet. اگر ریشه به -s، -ß یا -z ختم شود، فقط -t اضافه میشود: heißen میشود heißt.
| Sie wohnt in Berlin. | او در برلین زندگی میکند. |
| Er arbeitet in einem Büro. | او در یک دفتر کار میکند. |
| Mein Bruder heißt Ali. | اسم برادرم علی است. |
فعلهای قوی: واکه عوض میشود
بعضی فعلها در سومشخص مفرد علاوه بر پایانه، واکهٔ ریشهشان را هم تغییر میدهند. سه الگوی رایج اینهاست: e به i مثل geben و gibt، e به ie مثل lesen و liest، و a به ä مثل fahren و fährt.
این تغییر فقط در دومشخص مفرد و سومشخص مفرد رخ میدهد؛ با ما و شما فعل دوباره واکهٔ اصلی را دارد. دو فعل مهم هم کاملاً بیقاعدهاند: sein میشود ist و haben میشود hat. این فعلها را باید با شکل سومشخصشان حفظ کرد.
| Die Frau gibt Omid die Zeitung. | زن روزنامه را به امید میدهد. |
| Er spricht gut Deutsch. | او خوب آلمانی حرف میزند. |
| Sie fährt mit dem Bus zur Arbeit. | او با اتوبوس سر کار میرود. |
| Heute hat er keine Zeit. | امروز او وقت ندارد. |
sie یا Sie؟
کلمهٔ sie در آلمانی سه معنا دارد و شکل فعل نشان میدهد کدام منظور است. sie به معنای «او» (مؤنث) فعل با -t میگیرد. sie به معنای «آنها» و Sie با حرف بزرگ به معنای «شما»ی محترمانه، فعل را به شکل مصدر میگیرند.
پس در نوشتن به حرف بزرگ دقت کنید و در شنیدن به پایانهٔ فعل گوش بدهید: پایانهٔ -t یعنی یک نفر، پایانهٔ -en یعنی چند نفر یا شمای محترمانه.
| Sie trinkt Kaffee. | او قهوه مینوشد. |
| Sie trinken Kaffee. | آنها قهوه مینوشند. (یا: شما قهوه مینوشید.) |
| Woher kommen Sie? | شما اهل کجایید؟ |
تفاوت با فارسی و جای فعل
در فارسی برای مرد و زن فقط یک ضمیر داریم: «او». آلمانی میان er و sie فرق میگذارد و برای اشیا هم بسته به جنس دستوری اسم از er، sie یا es استفاده میکند. مثلاً اتوبوس مذکر است، پس به جای آن er میگوییم.
نکتهٔ مهم دیگر جای فعل است. در فارسی فعل در آخر جمله میآید، اما در جملهٔ خبری آلمانی فعل همیشه در جایگاه دوم است. اگر جمله با کلمهای مثل امروز شروع شود، فاعل بعد از فعل میآید.
| Heute kommt der Bus spät. | امروز اتوبوس دیر میآید. |
| Der Bus ist alt. Er fährt langsam. | اتوبوس قدیمی است. آن آهسته حرکت میکند. |
| Infinitiv | er / sie / es | Sie |
|---|---|---|
| warten | wartet | warten |
| trinken | trinkt | trinken |
| lesen | liest | lesen |
| geben | gibt | geben |
| kommen | kommt | kommen |
مثالها
| Jeden Morgen wartet Omid an der Haltestelle. | هر روز صبح امید در ایستگاه منتظر میماند. |
| Sie trinkt Kaffee und liest die Zeitung. | او قهوه مینوشد و روزنامه میخواند. |
| Woher kommen Sie? | شما اهل کجایید؟ |
اشتباههای رایج
Er lernen Deutsch.
✓ Er lernt Deutsch.با er فعل نباید به شکل مصدر بماند؛ پایانهٔ -en جای خود را به -t میدهد.
Sie gebt mir das Buch.
✓ Sie gibt mir das Buch.geben فعل قوی است و در سومشخص مفرد واکهٔ e به i تبدیل میشود.
Er wartt auf den Bus.
✓ Er wartet auf den Bus.وقتی ریشه به -t ختم شود، پیش از پایانه یک e اضافه میشود.
Heute Omid kommt spät.
✓ Heute kommt Omid spät.در جملهٔ خبری فعل در جایگاه دوم است؛ اگر جمله با کلمهٔ دیگری شروع شود، فاعل بعد از فعل میآید.
Kommt Sie aus dem Iran?
✓ Kommen Sie aus dem Iran?با Sie محترمانه فعل همیشه شکل مصدر را دارد، حتی وقتی با یک نفر حرف میزنیم.
داستان این درس
Der Bus um sieben — داستان کوتاه آلمانی سطح A1 با ترجمهٔ فارسی و صوت.