اسمهای مذکری که n میگیرند (n-Deklination: der Kollege – den Kollegen)
بعضی اسمهای مذکر در همهٔ حالتها، به جز حالت فاعلی مفرد، یک پایانهٔ n یا en میگیرند. بیشتر آنها اسم آدمها هستند: اسمهایی که به e ختم میشوند، مثل «همکار» و «مشتری»، اسمهایی که به ent، ant یا ist ختم میشوند، مثل «دانشجو» و «کارآموز»، و چند اسم دیگر مثل «انسان»، «همسایه» و «آقا». این پایانه در گفتار به چشم نمیآید، اما در نوشتن، مثلاً در ایمیل، مهم است.
Einige maskuline Nomen bekommen in allen Kasus außer im Nominativ Singular die Endung -n oder -en: der Kollege, den Kollegen, dem Kollegen, des Kollegen. Dazu gehören viele Nomen auf -e für Personen und Tiere (der Kunde, der Junge), Nomen auf -ent, -ant und -ist (der Student, der Praktikant, der Polizist) und einige andere wie der Mensch, der Nachbar und der Herr. Auch im Brief heißt es: an Herrn Maier.
صرف n چیست و چرا مهم است؟
در آلمانی بیشتر اسمهای مذکر در حالتهای مختلف تغییر نمیکنند و فقط حرف تعریفشان عوض میشود: der Tisch در حالت مفعولی den Tisch میشود و خود اسم همان میماند. اما گروه کوچکی از اسمهای مذکر در حالت مفعولی، در Dativ و در Genitiv مفرد، و همچنین در جمع، پایانهٔ n یا en میگیرند. فقط در حالت فاعلی مفرد شکل سادهشان را نگه میدارند. به این گروه «صرف n» میگویند.
در درس قبل دیدیم که اسم مذکر در Genitiv معمولاً s میگیرد. در این گروه چنین نیست: میگوییم des Kollegen و پایانهٔ s نمیآید.
در گفتار این n کوتاه تقریباً شنیده نمیشود. اما در ایمیل اداری، نامه و امتحان زود به چشم میآید؛ تقریباً در هر نامهٔ رسمی جملهای مثل «سلام به آقای مایر» هست و همینجا باید Herrn نوشت.
| Nadia stellte Paul jedem Kollegen vor. | نادیا پاول را به تکتک همکاران معرفی کرد. |
| Ich kenne den Kollegen schon lange. | من آن همکار را از مدتها پیش میشناسم. |
| Das ist das Büro des Kollegen. | این دفتر آن همکار است. |
گروه اول: اسمهای مذکری که به e ختم میشوند
بزرگترین گروه، اسمهای مذکری هستند که به e ختم میشوند و برای آدمها یا حیوانها به کار میروند: der Kollege یعنی همکار، der Kunde یعنی مشتری، der Junge یعنی پسر، der Neffe یعنی برادرزاده یا خواهرزاده، و der Löwe یعنی شیر. این اسمها فقط یک n اضافه میکنند، مثلاً den Kunden یا des Löwen در حالتهای دیگر.
قاعدهٔ ساده: اسمی که مذکر باشد، به e ختم شود و موجود زنده باشد، تقریباً همیشه از این گروه است.
کلمهٔ der Deutsche هم به e ختم میشود، اما صفتی است که اسم شده و مثل صفت صرف میشود؛ مثلاً بعد از ein شکل Deutscher میآید. پس این کلمه قاعدهٔ خودش را دارد.
| Um elf Uhr hatten sie einen Termin mit einem wichtigen Kunden. | ساعت یازده با یک مشتری مهم قرار داشتند. |
| Ich rufe den Kunden morgen an. | فردا به مشتری زنگ میزنم. |
| Am Wochenende hole ich meinen Neffen vom Bahnhof ab. | آخر هفته برادرزادهام را از ایستگاه قطار میآورم. |
| Die Kinder sehen im Zoo einen Löwen. | بچهها در باغوحش یک شیر میبینند. |
گروه دوم: کلمههای خارجی با پایانههای ent، ant، ist، oge و at در آخر
گروه دوم، اسمهایی با ریشهٔ خارجی هستند که بیشتر شغل یا نقش آدم را نشان میدهند: der Student با ent، der Praktikant با ant، der Polizist با ist، der Biologe با oge و der Soldat با at در آخر.
این اسمها چون به صامت ختم میشوند en میگیرند: den Studenten، dem Polizisten، des Soldaten. فقط اسمهای oge مثل گروه اول یک n ساده میگیرند، مثل den Biologen در حالت مفعولی.
بسیاری از این کلمهها در فارسی هم آشنا هستند، مثل دانشجو، پلیس یا زیستشناس. شکل مؤنثشان با پایانهٔ in ساخته میشود و قاعدهٔ n را ندارد.
| Am Montag bekam Nadias Abteilung einen neuen Praktikanten. | دوشنبه بخش نادیا یک کارآموز تازه گرفت. |
| Nach dem Termin sprach der Chef mit dem Praktikanten. | بعد از جلسه، رئیس با کارآموز صحبت کرد. |
| Der Polizist hilft dem Studenten. | پلیس به دانشجو کمک میکند. |
| Wir fragen den Biologen nach seiner Meinung. | نظر زیستشناس را میپرسیم. |
گروه سوم: چند اسم که باید حفظ کرد
چند اسم پرکاربرد به هیچکدام از دو گروه قبل تعلق ندارند و باید حفظشان کرد: der Mensch یعنی انسان، der Nachbar یعنی همسایه، der Bauer یعنی کشاورز و der Herr یعنی آقا. مثلاً den Menschen، dem Nachbarn و des Bauern را میگوییم.
کلمهٔ Herr در مفرد یک n میگیرد و Herrn میشود، اما جمعش Herren است. در خطاب اول نامه، آقای مایر فاعل است و بعد از geehrter همان Herr میآید. اما وقتی بعد از an سلام میرسانیم، حالت عوض میشود و باید Herrn نوشت.
چند اسم در Genitiv علاوه بر n یک s هم میگیرند: der Name میشود des Namens و der Gedanke میشود des Gedankens. در حالت مفعولی و Dativ فقط n دارند.
| »Das passiert jedem Menschen«, sagte sie. | او گفت: «این برای همهٔ آدمها پیش میآید.» |
| Am Samstag helfe ich meinem Nachbarn im Garten. | شنبه در باغچه به همسایهام کمک میکنم. |
| Sehr geehrter Herr Maier, vielen Dank für Ihre Nachricht. | آقای مایر گرامی، از پیامتان بسیار سپاسگزارم. |
| Die Schreibweise des Namens ist leider falsch. | متأسفانه املای این اسم اشتباه است. |
نکتههای عملی: فرهنگ لغت، ایمیل و یک راه به خاطر سپردن
در فرهنگ لغت بعد از هر اسم، شکل Genitiv و شکل جمع میآید. اگر برای اسمی مذکر هر دو با n یا en تمام شوند، مثل des Kollegen و die Kollegen، آن اسم از گروه صرف n است. اسم معمولی مذکر در Genitiv به s ختم میشود.
پیش از فرستادن هر ایمیل، دنبال den، dem و des بگردید و ببینید اسم مذکر بعد از آنها n لازم دارد یا نه.
راه به خاطر سپردن: این اسمها تقریباً همیشه آدم یا حیواناند. تصور کنید این «آدمها» حرف n را مثل کیفی همیشه همراه دارند و فقط وقتی فاعل جملهاند آن را زمین میگذارند.
| Viele Grüße an Herrn Maier und die Kollegen! | سلام فراوان به آقای مایر و همکاران! |
| Ich habe gestern mit Herrn Schulz telefoniert. | دیروز با آقای شولتس تلفنی صحبت کردم. |
| Könnten Sie bitte den Kunden informieren? | ممکن است لطفاً به مشتری خبر بدهید؟ |
| Kasus | der Kollege | der Praktikant | der Herr |
|---|---|---|---|
| Nominativ | der Kollege | der Praktikant | der Herr |
| Akkusativ | den Kollegen | den Praktikanten | den Herrn |
| Dativ | dem Kollegen | dem Praktikanten | dem Herrn |
| Genitiv | des Kollegen | des Praktikanten | des Herrn |
| Plural | die Kollegen | die Praktikanten | die Herren |
مثالها
| Am Montag bekam Nadias Abteilung einen neuen Praktikanten. | دوشنبه بخش نادیا یک کارآموز تازه گرفت. |
| Nadia stellte Paul jedem Kollegen vor. | نادیا پاول را به تکتک همکاران معرفی کرد. |
| »Sie haben den Kunden überzeugt«, sagte er. | او گفت: «شما مشتری را قانع کردید.» |
| »Das passiert jedem Menschen«, sagte sie. | او گفت: «این برای همهٔ آدمها پیش میآید.» |
اشتباههای رایج
Ich frage den Kunde.
✓ Ich frage den Kunden.کلمهٔ Kunde از گروه صرف n است. در حالت مفعولی، هم حرف تعریف عوض میشود و هم خود اسم n میگیرد.
Viele Grüße an Herr Maier.
✓ Viele Grüße an Herrn Maier.بعد از an در این جمله، آقای مایر دیگر فاعل نیست، پس Herr باید n بگیرد. همین اشتباه را پاول در اولین ایمیلش کرد.
Ich spreche mit dem Praktikant.
✓ Ich spreche mit dem Praktikanten.حرف اضافهٔ mit همیشه Dativ میخواهد و اسمهایی که به ant ختم میشوند در این حالت en میگیرند.
Das passiert jedem Mensch.
✓ Das passiert jedem Menschen.کلمهٔ Mensch را باید حفظ کرد، چون ظاهرش نشان نمیدهد که از این گروه است. بعد از jedem در حالت Dativ باید en بگیرد.
Das ist der Name des Kollege.
✓ Das ist der Name des Kollegen.در Genitiv این اسمها بهجای s پایانهٔ n میگیرند. پس بعد از des شکل درست Kollegen است و شکل ساده غلط است.
داستان این درس
Der neue Praktikant — داستان کوتاه آلمانی سطح B1 با ترجمهٔ فارسی و صوت.