حالت اضافه (Genitiv)
حالت اضافه میگوید چیزی مال کیست یا به چه چیزی تعلق دارد: صندوقِ سوپرمارکت، شعبهٔ بانک. اسمهای مذکر و خنثی پایانهٔ -s یا -es میگیرند و حرف تعریف به des تبدیل میشود؛ اسمهای مؤنث و جمع شکل خود را نگه میدارند و حرف تعریف der میشود. صفتهای ملکی به -es یا -er ختم میشوند. چند حرف اضافه با حالت اضافه میآیند: wegen (به خاطر)، trotz (با وجود)، innerhalb (در طی)، während (در حین).
Der Genitiv sagt, wem etwas gehört oder wozu es gehört: die Kasse des Supermarkts, die Filiale der Bank. Maskuline und neutrale Nomen bekommen -s oder -es, der Artikel wird des; feminine Nomen und der Plural behalten ihre Form, der Artikel wird der. Possessivartikel enden auf -es oder -er: seines Arbeitgebers, seiner Jacke. Einige Präpositionen stehen mit dem Genitiv: wegen, trotz, innerhalb, während.
حالت Genitiv چیست و چه زمانی به کار میرود؟
حالت Genitiv یا حالت اضافه در آلمانی نشان میدهد که چیزی مال کسی است یا به چیز دیگری تعلق دارد. در فارسی این رابطه را با کسرهٔ اضافه میسازیم: کیفِ مادر، درِ خانه، نامِ کارفرما. در آلمانی به جای کسره، حرف تعریف و گاهی پایانهٔ خود اسم تغییر میکند.
این حالت بیشتر در زبان نوشتاری، نامههای اداری، اخبار و متنهای رسمی دیده میشود. در گفتوگوی روزمره آلمانیها اغلب به جای آن از ساختار von با حالت Dativ استفاده میکنند، اما برای خواندن متن و برای آزمونهای سطح B1 به بالا شناختن Genitiv ضروری است.
| Die Tasche seiner Jacke war leer. | جیبِ کاپشنش خالی بود. |
| Das ist das Auto meines Bruders. | این ماشینِ برادرم است. |
| Der Name der Lehrerin ist Frau Braun. | نامِ معلم خانم براون است. |
ساخت Genitiv: حرف تعریف و پایانهٔ اسم
برای اسمهای مذکر و خنثی، حرف تعریف معین به des و حرف تعریف نامعین به eines تبدیل میشود و خود اسم هم پایانهٔ -s یا -es میگیرد. اسمهای کوتاه یکهجایی و اسمهایی که به s، ß، z یا x ختم میشوند معمولاً -es میگیرند و بقیه فقط -s.
برای اسمهای مؤنث و همهٔ اسمهای جمع، حرف تعریف der میشود و خود اسم هیچ تغییری نمیکند. صفتهای ملکی هم همین منطق را دنبال میکنند: برای مذکر و خنثی به -es و برای مؤنث و جمع به -er ختم میشوند.
گروه کوچکی از اسمهای مذکر، مثل Kollege و Student، به جای -s پایانهٔ -n یا -en میگیرند؛ نمونهاش را در مثال سوم میبینید.
| Die Farbe des Hauses gefällt mir. | رنگِ خانه را دوست دارم. |
| Die Zimmer der Kinder sind klein. | اتاقهای بچهها کوچک هستند. |
| Das Büro des Kollegen ist im ersten Stock. | دفترِ همکار در طبقهٔ اول است. |
حرفهای اضافهای که Genitiv میخواهند
چند حرف اضافه همیشه با Genitiv میآیند. پرکاربردترینشان wegen به معنای «به خاطرِ»، trotz به معنای «با وجودِ»، während به معنای «در طولِ» و innerhalb به معنای «در ظرفِ» است. اسمی که بعد از این حرفها میآید باید در حالت Genitiv باشد.
در زبان محاوره گاهی بعد از wegen و trotz حالت Dativ هم شنیده میشود، اما در نوشتن و در آزمون شکل درست همان Genitiv است.
| Trotz der späten Stunde fühlte sich Tarik besser. | با وجود دیروقت بودن، طارق حالش بهتر شد. |
| Wegen des Regens bleiben wir zu Hause. | به خاطرِ باران در خانه میمانیم. |
| Während der Arbeit trinke ich viel Kaffee. | در طولِ کار قهوهٔ زیادی مینوشم. |
| Innerhalb eines Monats musst du dich anmelden. | باید در ظرفِ یک ماه ثبتنام کنی. |
مقایسه با فارسی: ترتیب آشنا، شکل ناآشنا
خبر خوب برای فارسیزبانها این است که ترتیب کلمهها در Genitiv مثل فارسی است: اول چیزی که تعلق دارد، بعد صاحبش. «شعبهٔ بانک» در آلمانی هم به همین ترتیب میآید. تفاوت در این است که فارسی فقط یک کسره دارد، ولی آلمانی باید جنس و شمار صاحب را نشان بدهد.
یک استثنای مهم: وقتی صاحب یک نام خاص است، آلمانی ترتیب را برعکس میکند و به آخر نام یک -s بدون آپوستروف اضافه میکند. پس «گوشیِ طارق» میشود Tariks Handy و نه برعکس.
| Am Montag ging er in die Filiale der Bank. | دوشنبه او به شعبهٔ بانک رفت. |
| Das ist Annas Handy. | این گوشیِ آنا است. |
همسایهٔ نزدیک: Genitiv یا von با Dativ؟
در گفتار روزمره به جای Genitiv معمولاً von با Dativ به کار میرود و معنا همان است. این شکل سادهتر است و در صحبت کاملاً طبیعی به نظر میرسد، ولی در نوشتهٔ رسمی Genitiv بهتر و دقیقتر است.
دو جا von لازم است: وقتی اسم جمع بدون حرف تعریف میآید، چون Genitiv آن دیده نمیشود، و وقتی میخواهید به طور کلی دربارهٔ چیزی حرف بزنید.
| Das ist das Auto von meinem Bruder. | این ماشینِ برادرم است. (محاورهای) |
| Die Freundin von Tarik heißt Selin. | دوستدخترِ طارق سلین نام دارد. |
| Die Zahlung von Rechnungen dauert oft lange. | پرداختِ صورتحسابها اغلب طول میکشد. |
نکته برای به خاطر سپردن
یک قاعدهٔ کوتاه را حفظ کنید: اگر حرف تعریف des یا eines است، خود اسم هم -s میگیرد؛ اگر حرف تعریف der است، اسم بدون تغییر میماند. هر جا در فارسی کسرهٔ اضافه گذاشتید، از خودتان بپرسید صاحب مذکر است، مؤنث، خنثی یا جمع، و حرف تعریف را بر همان اساس انتخاب کنید.
| maskulin | feminin | neutrum | Plural | |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ | der Vertrag | die Bank | das Konto | die Karten |
| Genitiv | des Vertrags | der Bank | des Kontos | der Karten |
| mit Possessiv | seines Arbeitgebers | seiner Jacke | seines Kontos | seiner Karten |
| Plural ohne Artikel | — | — | — | die Zahlung von Rechnungen |
مثالها
| Am Samstagabend stand Tarik an der Kasse des Supermarkts. | شنبه شب طارق کنار صندوق سوپرمارکت ایستاده بود. |
| Die Beraterin prüfte die Umsätze des Kontos. | مشاور گردشهای حساب را بررسی کرد. |
| Trotz der späten Stunde fühlte sich Tarik besser. | با وجود دیروقت بودن، طارق حالش بهتر شد. |
| Eine neue Karte kommt innerhalb einer Woche. | کارت جدید در طی یک هفته میرسد. |
اشتباههای رایج
Das ist das Auto des Vater.
✓ Das ist das Auto des Vaters.بعد از des، خود اسم مذکر هم باید پایانهٔ -s بگیرد. تغییر حرف تعریف بهتنهایی کافی نیست.
Die Farbe der Haus ist schön.
✓ Die Farbe des Hauses ist schön.اسم Haus خنثی است، پس حرف تعریف آن در Genitiv میشود des و اسم پایانهٔ -es میگیرد. حرف تعریف der فقط برای مؤنث و جمع است.
Das ist Tarik Handy.
✓ Das ist Tariks Handy.در فارسی کسره کافی است، ولی در آلمانی نام صاحب باید -s بگیرد و پیش از اسم بیاید. آپوستروف هم لازم نیست.
Der Bruder meines Freundin wohnt in Köln.
✓ Der Bruder meiner Freundin wohnt in Köln.اسم Freundin مؤنث است، پس صفت ملکی در Genitiv به -er ختم میشود، نه به -es.
Wegen dem Regen bleiben wir zu Hause.
✓ Wegen des Regens bleiben wir zu Hause.شکل نادرست در گفتار زیاد شنیده میشود، اما در نوشتن و در آزمون بعد از wegen حالت Genitiv لازم است.
داستان این درس
Die Karte ist weg — داستان کوتاه آلمانی سطح B1 با ترجمهٔ فارسی و صوت.