مجهول: با فعل وجهی، در زمانهای گذشته و مجهول حالت (Passiv: mit Modalverb, im Perfekt, Zustandspassiv)
مجهول با werden یک فرایند را نشان میدهد: کاری انجام میشود و انجامدهنده مهم نیست. با فعل وجهی، werden به شکل مصدر به آخر جمله میرود. در زمانهای Perfekt و ماضی بعید، اسم مفعول werden در مجهول به شکل worden میآید، نه geworden. مجهول حالت با sein ساخته میشود و نتیجهٔ کار را نشان میدهد، مثل «در باز بود» در برابر «در باز شد». وقتی فاعلی در کار نیست، مجهول غیرشخصی میسازیم، مثل «تا شب کار شد».
Das Passiv mit werden zeigt einen Vorgang: Die Regale wurden abgewischt. Mit einem Modalverb steht werden als Infinitiv am Ende: Die Käserei muss geputzt werden. Im Perfekt heißt das Partizip von werden im Passiv worden: Der Kühlraum ist gereinigt worden; im Plusquamperfekt: war geliefert worden. Das Zustandspassiv mit sein zeigt das Ergebnis: Die Tür war geöffnet. Ohne Subjekt gibt es das unpersönliche Passiv: Bis zum Abend wurde gearbeitet.
یادآوری، و چرا مجهول در سطح B2 مهم است
در سطح B1، در داستان آخر هفته در مزرعه، مجهول ساده را یاد گرفتید: فعل werden در جایگاه دوم و اسم مفعول در آخر جمله، مثل «پنیر شش هفته نگهداری میشود». حالا سلین یک سال است که شنبهها در همان مزرعه کار میکند و این بار بازرس مواد غذایی میآید. در چنین موقعیتی کسی نمیپرسد چه کسی کار را کرده؛ فقط مهم است که کار انجام شده باشد.
به همین دلیل مجهول در سطح B2 همهجا دیده میشود: در قوانین، دستورالعملها، گزارشها، نامههای اداری و اخبار. فارسی پل خوبی دارد، چون مجهول فارسی هم با «شدن» ساخته میشود و همان زمانها را دارد: «تمیز شد»، «تمیز شده است»، «باید تمیز شود». اگر این جملههای فارسی را در ذهن داشته باشید، شکلهای آلمانی این درس خیلی راحتتر جا میافتند.
| Die Regale wurden abgewischt, die alten Etiketten wurden entfernt, und die neuen Formulare wurden ausgefüllt. | قفسهها دستمال کشیده شدند، برچسبهای قدیمی برداشته شدند و فرمهای جدید پر شدند. |
| Der Antrag wird innerhalb von vier Wochen bearbeitet. | درخواست ظرف چهار هفته رسیدگی میشود. |
| Der Käse wird sechs Wochen gelagert. | پنیر شش هفته نگهداری میشود. |
مجهول با فعلهای وجهی
وقتی فعل وجهی مثل müssen، dürfen، können یا sollen به جملهٔ مجهول اضافه میشود، فعل وجهی صرف میشود و در جایگاه دوم مینشیند. در آخر جمله دو کلمه میآید: اول اسم مفعول فعل اصلی و بعد werden به شکل مصدر. پس ترتیب همیشه این است: geputzt werden، verkauft werden. این همان «باید تمیز شود» فارسی است که فعل اصلی و «شدن» کنار هم در آخر جمله میآیند.
در جملهٔ پیرو، مثلاً بعد از dass یا weil، فعل وجهی صرفشده از جایگاه دوم به آخرین جای جمله میرود، یعنی بعد از werden. در فهرست هانه تقریباً هر خط همین ساختار را دارد و به همین دلیل این شکل برای نوشتن دستورالعمل و قانون بسیار کاربردی است.
| Die Käserei muss bis heute Abend geputzt werden. | کارگاه پنیرسازی باید تا امشب تمیز شود. |
| Ohne Etikett darf kein Käse verkauft werden. | هیچ پنیری بدون برچسب نباید فروخته شود. |
| Hanne weiß, dass die Käserei bis heute Abend geputzt werden muss. | هانه میداند که کارگاه پنیرسازی باید تا امشب تمیز شود. |
| Das Formular kann auch online ausgefüllt werden. | این فرم را میشود آنلاین هم پر کرد. |
شکل worden، نه geworden: گذشتهٔ نقلی و ماضی بعید مجهول
در گذشتهٔ نقلی مجهول، فعل کمکی sein صرف میشود و در آخر جمله اسم مفعول فعل اصلی و بعد کلمهٔ worden میآید؛ مثلاً سردخانه gereinigt worden است، یعنی «تمیز شده است». در ماضی بعید فقط ist به war تبدیل میشود و کارتن geliefert worden بود، یعنی «تحویل داده شده بود».
چرا worden و نه geworden؟ فعل werden در آلمانی دو نقش دارد. وقتی فعل اصلی است و معنای «شدن» به مفهوم تغییر حالت دارد، اسم مفعولش geworden است: سلین رنگش پرید و در گذشتهٔ نقلی میگوییم رنگپریده شده است. اما وقتی werden فقط فعل کمکی مجهول است، شکل کوتاه worden به کار میرود.
این یک دام بزرگ در خواندن است. هر وقت در آخر جمله worden دیدید، بدانید که جمله مجهول است و باید اسم مفعول دیگری را درست قبل از آن پیدا کنید. اگر geworden دیدید، معمولاً صفت یا اسمی قبل از آن هست که تغییر حالت را نشان میدهد.
| Wann ist der Kühlraum zuletzt gereinigt worden? | سردخانه آخرین بار کی تمیز شده است؟ |
| Der Karton war am Sonntag geliefert worden, und in der Eile war er vergessen worden. | کارتن یکشنبه تحویل داده شده بود و در آن عجله فراموش شده بود. |
| Selin wurde blass. | رنگ سلین پرید. |
| Sie ist blass geworden. | رنگش پریده است. |
مجهول غیرشخصی: جملهای بدون فاعل
بعضی فعلها مفعول ندارند، مثل arbeiten یا rauchen، اما باز هم میشود از آنها مجهول ساخت. در این حالت جمله اصلاً فاعل ندارد و فقط خودِ فعالیت مهم است. فعل werden همیشه به شکل سومشخص مفرد میآید، یعنی wird یا wurde. اگر هیچ جزء دیگری در جایگاه اول نباشد، کلمهٔ es آنجا مینشیند؛ اما اگر قید زمان یا مکان در ابتدا بیاید، es حذف میشود.
فارسی هم چیزی شبیه این دارد: «تا شب کار شد» یا «اینجا سیگار کشیده نمیشود». این ساختار در تابلوها و قوانین خیلی رایج است و حالوهوای کلی یک موقعیت را هم نشان میدهد، مثل جملهای که از یک مهمانی پر از خنده تعریف میکند.
| Bis zum Abend wurde gearbeitet. | تا شب کار شد. |
| Hier wird nicht geraucht. | اینجا سیگار کشیده نمیشود. |
| Es wurde viel gelacht. | خیلی خندیده شد؛ یعنی همه خیلی خندیدند. |
| Aber ich finde es gut, dass heute genauer hingeschaut wird. | اما به نظرم خوب است که امروز دقیقتر نگاه میشود. |
مجهول حالت با sein در برابر مجهول فرایندی
مجهول با werden یک فرایند را نشان میدهد: کاری در حال انجام شدن است. مجهول حالت با sein و اسم مفعول ساخته میشود و نتیجهٔ همان کار را نشان میدهد. وقتی سلین رسید، کسی در حال باز کردن در نبود؛ در از قبل باز بود. فارسی همین تفاوت را دارد: «در باز میشود» در برابر «در باز است».
اگر بخواهید کنندهٔ کار را بگویید، از von با حالت داتیو استفاده کنید. برای علت یا وسیله، مخصوصاً در متنهای رسمی، durch با حالت آکوزاتیو به کار میرود.
یک تمرین عملی: یک فهرست کار روزانه بنویسید و بعد آن را دو بار بازنویسی کنید. یک بار با فعل وجهی، مثل «زمینها باید تمیز شوند»، و یک بار با مجهول حالت برای وقتی که کار تمام شده است، مثل «زمینها تمیزند».
| Als sie ankam, war die Tür der Käserei schon geöffnet, und alle Geräte waren ausgeschaltet. | وقتی رسید، در کارگاه پنیرسازی باز بود و همهٔ دستگاهها خاموش بودند. |
| Die Käserei war sauber, die Papiere waren sortiert, und die Lichter waren gelöscht. | کارگاه پنیرسازی تمیز بود، کاغذها مرتب بودند و چراغها خاموش بودند. |
| Die Tür wird jeden Morgen um sieben Uhr geöffnet. | در هر روز صبح ساعت هفت باز میشود. |
| Die neuen Etiketten werden von Selin geschrieben. | برچسبهای جدید را سلین مینویسد. |
| Form | Beispiel |
|---|---|
| Präsens | Die Temperaturen werden notiert. |
| Präteritum | Die Regale wurden abgewischt. |
| Perfekt | Der Kühlraum ist gereinigt worden. |
| Plusquamperfekt | Der Karton war geliefert worden. |
| mit Modalverb | Die Käserei muss geputzt werden. |
| unpersönlich | Bis zum Abend wurde gearbeitet. |
| Zustandspassiv | Die Tür war geöffnet. |
مثالها
| »Die Käserei muss bis heute Abend geputzt werden.« | «کارگاه پنیرسازی باید تا امشب تمیز شود.» |
| »Wann ist der Kühlraum zuletzt gereinigt worden?«, fragte sie. | او پرسید: «سردخانه آخرین بار کی تمیز شده است؟» |
| Der Karton war am Sonntag geliefert worden, und in der Eile war er vergessen worden. | کارتن یکشنبه تحویل داده شده بود و در آن عجله فراموش شده بود. |
| Als sie ankam, war die Tür der Käserei schon geöffnet, und alle Geräte waren ausgeschaltet. | وقتی رسید، در کارگاه پنیرسازی باز بود و همهٔ دستگاهها خاموش بودند. |
اشتباههای رایج
Der Kühlraum ist gereinigt geworden.
✓ Der Kühlraum ist gereinigt worden.در گذشتهٔ نقلی مجهول، werden فعل کمکی است و شکل کوتاه worden میگیرد. شکل geworden فقط برای معنای تغییر حالت است، مثل رنگپریده شدن.
Die Käserei muss putzen werden.
✓ Die Käserei muss geputzt werden.در مجهول با فعل وجهی، فعل اصلی باید اسم مفعول باشد، نه مصدر؛ درست مثل «باید تمیز شود» در فارسی، نه «باید تمیز کردن شود».
Die Käserei muss werden geputzt.
✓ Die Käserei muss geputzt werden.ترتیب دو فعل آخر جمله ثابت است: اول اسم مفعول و بعد werden. فعل وجهی در جایگاه دوم میماند.
Als Selin ankam, wurde die Tür schon geöffnet.
✓ Als Selin ankam, war die Tür schon geöffnet.اینجا یک حالت توصیف میشود، نه یک فرایند؛ در از قبل باز بود. برای نتیجهٔ کار از sein استفاده کنید، مثل «باز بود» در فارسی.
Der Karton wurde vergessen worden.
✓ Der Karton war vergessen worden.کلمهٔ worden فقط با ist یا war میآید. یا ماضی بعید بسازید با war، یا گذشتهٔ ساده بدون worden، یعنی «کارتن فراموش شد».
داستان این درس
Die Kontrolle — داستان کوتاه آلمانی سطح B2 با ترجمهٔ فارسی و صوت.