گذشتهٔ نقلی (Perfekt) با haben (Perfekt mit haben)
در گفتوگو دربارهٔ گذشته بیشتر از زمان Perfekt استفاده میشود. این زمان دو بخش دارد: فعل کمکی haben در جایگاه دوم و اسم مفعول (Partizip II) در آخر جمله. فعلهای باقاعده اسم مفعول را با ge- و -t میسازند و فعلهای بیقاعده با ge- و -en. فعلهایی که به -ieren ختم میشوند یا با be-، er- و ver- شروع میشوند ge- نمیگیرند.
Im Gespräch erzählt man über die Vergangenheit meistens im Perfekt. Das Perfekt hat zwei Teile: haben auf Position 2 und das Partizip II am Ende. Regelmäßige Verben bilden das Partizip mit ge- und -t, unregelmäßige Verben mit ge- und -en. Verben auf -ieren und Verben mit be-, er- oder ver- bekommen kein ge-.
کِی از Perfekt استفاده میکنیم؟
در آلمانیِ گفتاری، وقتی از کاری در گذشته حرف میزنیم، معمولاً زمان Perfekt را به کار میبریم. در گفتوگو، پشت تلفن و در پیامهای کوتاه، تقریباً همهٔ کارهای گذشته با این زمان گفته میشوند.
در فارسی میگوییم «دیروز نان خریدم»؛ این ماضی ساده است و فقط یک کلمه. آلمانی برای همین جمله در گفتار دو بخش به کار میبرد: فعل کمکی haben و شکل سوم فعل. ماضی نقلی فارسی، مثل «خریدهام»، شبیه Perfekt است، اما کاربردش محدودتر است؛ در آلمانی برای هر کار تمامشده در گفتار، Perfekt انتخاب درستی است.
در داستانهای نوشتاری بیشتر زمان Präteritum میآید؛ داستان دیگرِ سطح A2 در کتابخانه با آن زمان نوشته شده است.
| Gestern habe ich Brot gekauft. | دیروز نان خریدم. |
| Am Wochenende habe ich viel geschlafen. | آخر هفته زیاد خوابیدم. |
| Ich habe noch nie Ghormeh Sabzi gegessen. | تا حالا هیچوقت قورمهسبزی نخوردهام. |
قاب جمله: haben در جایگاه دوم، شکل سوم فعل در آخر
زمان Perfekt دو بخش دارد. فعل haben صرف میشود و در جایگاه دوم مینشیند. شکل سوم فعل یا Partizip II تغییر نمیکند و به آخرِ آخرِ جمله میرود. همهٔ کلمههای دیگر بین این دو بخش قرار میگیرند؛ درست مثل قاب جمله با können و مصدر در درس قبل.
در سؤال با کلمهٔ پرسشی، کلمهٔ پرسشی اول میآید و haben دوم است؛ در سؤال بله و نه، haben به اول جمله میرود. برای منفی کردن، nicht را معمولاً پیش از شکل سوم فعل میگذاریم، نه مثل فارسی بهصورت یک کلمهٔ «نخریدم».
| Was hast du am Wochenende gemacht? | آخر هفته چه کار کردی؟ |
| Am Nachmittag habe ich auf dem Markt Gemüse gekauft. | بعدازظهر از بازار سبزی خریدم. |
| Hast du Pizza bestellt? | پیتزا سفارش دادی؟ |
| Ich habe den Film nicht gesehen. | من آن فیلم را ندیدم. |
فعلهای باقاعده با ge- و پایانهٔ t در آخر
بیشتر فعلها باقاعدهاند: en را از مصدر برمیداریم، پیش از ریشه ge- و پس از آن t میگذاریم. مثلاً از machen شکل gemacht و از kaufen شکل gekauft به دست میآید. حرف صدادار ریشه عوض نمیشود.
اگر ریشه به t یا d ختم شود، پیش از t آخر یک e اضافه میشود؛ مثلاً از arbeiten شکل gearbeitet ساخته میشود.
| Wir haben am Abend zusammen gekocht. | ما شب با هم آشپزی کردیم. |
| Das Putzen hat zwei Stunden gedauert. | تمیزکاری دو ساعت طول کشید. |
| Mein Bruder hat gestern lange gearbeitet. | برادرم دیروز تا دیروقت کار کرد. |
| Ich habe eine halbe Stunde gewartet. | نیم ساعت منتظر ماندم. |
فعلهای بیقاعده با ge- و پایانهٔ en در آخر
شکل سوم فعلهای بیقاعده هم با ge- شروع میشود، اما با en تمام میشود. گاهی ریشه همان ریشهٔ مصدر است، مثل gesehen و geschlafen؛ گاهی حرف صدادار عوض میشود، مثلاً از sprechen شکل gesprochen ساخته میشود. شکل سومِ essen، یعنی gegessen، یک g اضافه دارد.
این شکلها را باید همراه خود فعل حفظ کرد؛ کارتهای واژه در این سایت شکل سوم را هم نشان میدهند. تغییر حرف صدادار در زمان حال، مثل sieht، به شکل سوم منتقل نمیشود.
| Meine Freundinnen haben alles gegessen. | دوستانم همهچیز را خوردند. |
| Lukas hat am Sonntag Fußball gesehen. | لوکاس یکشنبه فوتبال تماشا کرد. |
| Wir haben lange Deutsch gesprochen. | ما مدت زیادی آلمانی حرف زدیم. |
| Ich habe heute sehr gut geschlafen. | امروز خیلی خوب خوابیدم. |
فعلهایی که ge- نمیگیرند
فعلهایی که به ieren ختم میشوند ge- نمیگیرند و فقط با t تمام میشوند؛ از telefonieren شکل telefoniert ساخته میشود.
فعلهایی که با پیشوند جدانشدنیِ be-، er- یا ver- شروع میشوند هم ge- نمیگیرند؛ مثلاً از bestellen شکل bestellt و از erzählen شکل erzählt ساخته میشود.
یک نکتهٔ دیگر: فعلهایی که حرکت را نشان میدهند، مثل gehen، fahren و kommen، زمان Perfekt را با sein میسازند، نه با haben؛ این موضوع درس بعدی است.
| Am Sonntag habe ich mit meinen Eltern in Isfahan telefoniert. | یکشنبه با پدر و مادرم در اصفهان تلفنی حرف زدم. |
| Lukas hat das Ghormeh Sabzi probiert. | لوکاس قورمهسبزی را امتحان کرد. |
| Ich habe Pizza bestellt. | من پیتزا سفارش دادم. |
| Samira hat von ihrem Wochenende erzählt. | سمیرا از آخر هفتهاش تعریف کرد. |
| Infinitiv | Partizip II | Regel |
|---|---|---|
| machen | gemacht | ge- … -t |
| kaufen | gekauft | ge- … -t |
| schlafen | geschlafen | ge- … -en |
| sehen | gesehen | ge- … -en |
| sprechen | gesprochen | ge- … -en, neuer Vokal |
| telefonieren | telefoniert | -ieren: ohne ge- |
| bestellen | bestellt | be-: ohne ge- |
مثالها
| Was hast du am Wochenende gemacht? | آخر هفته چه کار کردی؟ |
| Am Samstag habe ich lange geschlafen. | شنبه تا دیروقت خوابیدم. |
| Am Sonntag habe ich mit meinen Eltern in Isfahan telefoniert. | یکشنبه با پدر و مادرم در اصفهان تلفنی حرف زدم. |
| Ich habe Fußball gesehen und Pizza bestellt. | فوتبال تماشا کردم و پیتزا سفارش دادم. |
اشتباههای رایج
Ich habe gekauft Gemüse.
✓ Ich habe Gemüse gekauft.شکل سوم فعل از haben جدا میشود و به آخر جمله میرود؛ مفعول در وسط مینشیند.
Ich habe gekaufen Brot.
✓ Ich habe Brot gekauft.فعل kaufen باقاعده است و شکل سومش با t تمام میشود، نه با en. جای آن هم آخر جمله است.
Ich habe mit meiner Mutter getelefoniert.
✓ Ich habe mit meiner Mutter telefoniert.فعلهایی که به ieren ختم میشوند پیشوند ge- نمیگیرند. شکل سوم فقط با t در آخر ساخته میشود.
Er hat einen Film gesiehen.
✓ Er hat einen Film gesehen.تغییر حرف صدادار در زمان حال، یعنی sieht، به شکل سوم منتقل نمیشود. شکل سوم از مصدر ساخته میشود و درستش gesehen است.
Gestern ich habe Pizza bestellt.
✓ Gestern habe ich Pizza bestellt.در آلمانی فعل صرفشده همیشه در جایگاه دوم است. وقتی جمله با gestern شروع میشود، haben بلافاصله بعد از آن میآید و فاعل پس از فعل قرار میگیرد.
داستان این درس
Samiras Wochenende — داستان کوتاه آلمانی سطح A2 با ترجمهٔ فارسی و صوت.