پایانهٔ صفت پیش از اسم، بعد از der و ein (Adjektivendungen nach der und ein)
وقتی صفت پیش از اسم بیاید، یک پایانه میگیرد. بعد از der، das و die در حالت فاعلی مفرد پایانه e است، در حالت مفعولی هم برای das و die همین e میآید، و در بقیهٔ حالتها en. بعد از ein، صفت جنس اسم را نشان میدهد، چون خود ein آن را نشان نمیدهد: پایانهٔ er برای مذکر و es برای خنثی. در حالت Dativ پایانه همیشه en است. بعد از فعل sein صفت پایانه نمیگیرد.
Steht ein Adjektiv vor einem Nomen, bekommt es eine Endung. Nach der, das, die ist die Endung im Nominativ Singular -e, im Akkusativ bei das und die auch -e, sonst immer -en: der alte Stuhl, den alten Stuhl, mit dem alten Stuhl. Nach ein zeigt das Adjektiv das Genus, wenn ein es nicht zeigt: ein alter Stuhl, ein kleines Bild. Im Dativ ist die Endung immer -en. Nach sein hat das Adjektiv keine Endung: Der Stuhl ist alt.
صفت کِی پایانه میگیرد؟
صفت آلمانی فقط وقتی پایانه میگیرد که پیش از اسم بیاید. اگر صفت بعد از فعل sein بیاید و دربارهٔ اسم چیزی بگوید، شکل سادهاش را نگه میدارد و هیچ پایانهای نمیگیرد. پس rot بعد از ist همان rot میماند، اما پیش از Lampe به rote تبدیل میشود.
در فارسی ترتیب برعکس است: میگوییم «چراغِ قرمز»؛ اول اسم میآید، بعد صفت، و این دو با کسرهٔ اضافه به هم وصل میشوند. آلمانی کسره ندارد. صفت پیش از اسم مینشیند و بهجای کسره، پایانهاش عوض میشود. پس فارسیزبانها باید ترتیب را در ذهن برگردانند: اول حرف تعریف، بعد صفت، بعد اسم.
| »Die rote Lampe ist schön«, sagt Lukas. | لوکاس میگوید: «چراغ قرمز قشنگ است.» |
| Die Lampe ist rot. | چراغ قرمز است. |
| Der alte Stuhl ist sehr schön, aber zu teuer. | صندلی قدیمی خیلی قشنگ است، ولی زیادی گران است. |
بعد از der، das و die: پایانهٔ e یا en کافی است
بعد از حرف تعریف معین، صفت فقط دو پایانه دارد: e یا en. خود حرف تعریف جنس و حالت را بهروشنی نشان میدهد، پس صفت کار زیادی ندارد.
پایانهٔ e فقط در پنج جای «کوچک» میآید: در حالت فاعلی مفرد برای هر سه جنس، و در حالت مفعولی برای das و die که شکلشان عوض نمیشود. در بقیهٔ جاها پایانه en است: در حالت مفعولی مذکر بعد از den، در همهٔ جمعها و در همهٔ حالتهای Dativ این پایانه را میبینیم.
یک نشانهٔ ساده: اگر حرف تعریف den یا dem باشد، صفت حتماً en میگیرد.
| Lukas kauft den alten Stuhl. | لوکاس صندلی قدیمی را میخرد. |
| Sie kauft das kleine Bild für fünf Euro. | او تابلوی کوچک را پنج یورو میخرد. |
| Die alten Sachen sind billig. | وسایل کهنه ارزاناند. |
بعد از ein، kein و mein: صفت جنس را نشان میدهد
کلمهٔ ein در حالت فاعلی مذکر و خنثی یک شکل دارد، پس جنس اسم را نشان نمیدهد. اینجا صفت این کار را به عهده میگیرد: برای مذکر پایانهٔ er و برای خنثی پایانهٔ es را به کار میبریم.
راه به خاطر سپردن: صفت حرف آخر der یا das را «قرض میگیرد». der به r ختم میشود و صفت مذکر بعد از ein پایانهٔ er میگیرد؛ das به s ختم میشود و صفت خنثی پایانهٔ es میگیرد. برای مؤنث، eine خودش جنس را نشان میدهد و صفت مثل بعد از die همان e را میگیرد.
در حالت مفعولی مذکر، ein به einen تبدیل میشود و صفت en میگیرد. خنثی و مؤنث در حالت مفعولی عوض نمیشوند. همین قاعده برای kein و mein و بقیهٔ ضمیرهای ملکی هم برقرار است.
| Der Verkäufer ist ein freundlicher Mann mit einem weißen Bart. | فروشنده مردی مهربان با ریش سفید است. |
| Dann sehen sie ein kleines Bild. | بعد یک تابلوی کوچک میبینند. |
| Lukas sieht einen alten Stuhl. | لوکاس یک صندلی قدیمی میبیند. |
| Sie findet eine rote Lampe mit einem langen Kabel. | او یک چراغ قرمز با سیمی بلند پیدا میکند. |
حالت Dativ: پایانهٔ en در همهجا
در حالت Dativ کار از همه سادهتر است: بعد از هر حرف تعریفی، چه dem و der، چه einem و einer، صفت همیشه en میگیرد. جنس و شمار اسم هم فرقی نمیکند. حرفهای اضافهای مثل mit، zu، von و bei همیشه Dativ میخواهند، پس بعد از آنها با خیال راحت en بگذارید.
یک مورد دیگر را فقط برای آشنایی بدانید: در جمع بدون حرف تعریف، صفت خودش نشانهٔ جمع را میگیرد و در حالت فاعلی و مفعولی به e ختم میشود، مثل جملهٔ داستان دربارهٔ وسایل کهنهٔ بازار. این را در سطح بعد کاملتر یاد میگیرید.
| Er passt gut zu dem großen Tisch. | به میز بزرگ خوب میآید. |
| Samira spricht mit der netten Verkäuferin. | سمیرا با فروشندهٔ مهربان حرف میزند. |
| Mina wohnt in einem kleinen Haus. | مینا در خانهای کوچک زندگی میکند. |
| Überall gibt es alte Sachen. | همهجا وسایل کهنه هست. |
نکتههای عملی و یک فهرست کوتاه
همیشه اول به حرف تعریف نگاه کنید، بعد به جنس اسم. اگر حرف تعریف جنس را روشن نشان دهد، صفت فقط e یا en میگیرد؛ اگر ein ساکت باشد، صفت باید جنس را بگوید.
اگر چند صفت پشت سر هم بیایند، همه همان پایانه را میگیرند. در فارسی میگوییم «روزی گرم و آفتابی»، اما در آلمانی هر دو صفت پیش از اسم و با یک پایانه میآیند.
اسمها را همیشه همراه حرف تعریفشان یاد بگیرید. بدون دانستن جنس، پیدا کردن پایانهٔ درست ممکن نیست.
فهرست کوتاه برای هر جمله: یک، صفت پیش از اسم است یا بعد از sein؟ دو، حالت چیست: فاعلی، مفعولی یا Dativ؟ سه، حرف تعریف معین است یا ein؟ چهار، جنس اسم چیست؟ با این چهار پرسش، پایانه تقریباً همیشه روشن میشود.
| Es ist ein warmer, sonniger Tag. | روزی گرم و آفتابی است. |
| »Das war ein schöner Sonntag!«, sagt sie. | میگوید: «چه یکشنبهٔ خوبی بود!» |
| Kian kauft einen kleinen, grünen Tisch. | کیان یک میز کوچک و سبز میخرد. |
| maskulin | neutral | feminin | Plural | |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ + der | der alte Stuhl | das kleine Bild | die rote Lampe | die alten Sachen |
| Nominativ + ein | ein alter Stuhl | ein kleines Bild | eine rote Lampe | alte Sachen |
| Akkusativ + der | den alten Stuhl | das kleine Bild | die rote Lampe | die alten Sachen |
| Akkusativ + ein | einen alten Stuhl | ein kleines Bild | eine rote Lampe | alte Sachen |
| Dativ + der | dem alten Stuhl | dem kleinen Bild | der roten Lampe | den alten Sachen |
| Dativ + ein | einem alten Stuhl | einem kleinen Bild | einer roten Lampe | — |
مثالها
| Es ist ein warmer, sonniger Tag. | روزی گرم و آفتابی است. |
| »Die rote Lampe ist schön«, sagt Lukas. | لوکاس میگوید: «چراغ قرمز قشنگ است.» |
| Lukas kauft den alten Stuhl. | لوکاس صندلی قدیمی را میخرد. |
| Er passt gut zu dem großen Tisch. | به میز بزرگ خوب میآید. |
اشتباههای رایج
Die Lampe ist rote.
✓ Die Lampe ist rot.بعد از فعل sein صفت پایانه نمیگیرد. پایانه فقط برای صفتی است که پیش از اسم بیاید.
Das ist ein alte Stuhl.
✓ Das ist ein alter Stuhl.کلمهٔ Stuhl مذکر است و ein جنس را نشان نمیدهد، پس صفت باید با پایانهٔ er نشان دهد که اسم مذکر است.
Ich kaufe der alte Stuhl.
✓ Ich kaufe den alten Stuhl.مفعول مستقیم در حالت مفعولی است. حرف تعریف مذکر به den تبدیل میشود و صفت هم en میگیرد.
Sie hat eine Lampe mit einem lange Kabel.
✓ Sie hat eine Lampe mit einem langen Kabel.بعد از mit همیشه Dativ میآید و در این حالت صفت همیشه en میگیرد.
Das ist ein klein Bild.
✓ Das ist ein kleines Bild.صفت پیش از اسم هیچوقت بیپایانه نمیماند. Bild خنثی است و بعد از ein پایانهٔ es میگیرد، مثل s در آخر das در حالت معین.
داستان این درس
Auf dem Flohmarkt — داستان کوتاه آلمانی سطح A2 با ترجمهٔ فارسی و صوت.