جملهٔ پرسشی: با کلمهٔ پرسشی و بدون آن (Fragen: W-Fragen und Ja/Nein-Fragen)
در آلمانی دو نوع جملهٔ پرسشی داریم. در نوع اول، کلمهٔ پرسشی مثل «کجا» یا «چه کسی» اول جمله میآید و فعل بلافاصله بعد از آن، در جایگاه دوم. در نوع دوم کلمهٔ پرسشی نداریم و فعل اول جمله میآید؛ جواب این سؤال «بله» یا «نه» است. در فارسی فقط لحن صدا را عوض میکنیم، اما در آلمانی جای فعل عوض میشود.
Es gibt zwei Arten von Fragen. Bei der W-Frage steht das Fragewort auf Position 1 und das Verb auf Position 2: Woher kommen Sie? Bei der Ja/Nein-Frage steht das Verb auf Position 1: Wohnen Sie hier? Die Antwort ist dann ja oder nein.
دو نوع سؤال در آلمانی
در فارسی جملهٔ سؤالی و جملهٔ خبری معمولاً ترتیب یکسانی دارند. «شما اینجا زندگی میکنید.» با لحن پایین یک خبر است و با لحن بالا یک سؤال. گاهی هم «آیا» را اول جمله میگذاریم. آلمانی راه دیگری دارد: ترتیب کلمهها عوض میشود.
سؤالی که جوابش «بله» یا «نه» است، با فعل شروع میشود؛ یعنی فعل به جایگاه اول میرود و فاعل بعد از آن میآید. سؤالی که با کلمهٔ پرسشی مثل wo یا wie شروع میشود، همان قاعدهٔ درس قبل را دارد: کلمهٔ پرسشی در جایگاه اول و فعل در جایگاه دوم.
| Neda wohnt hier. | ندا اینجا زندگی میکند. |
| »Wohnen Sie hier?«, fragt Neda. | ندا میپرسد: «شما اینجا زندگی میکنید؟» |
| Wo wohnt Neda? | ندا کجا زندگی میکند؟ |
کلمههای پرسشی
بیشتر کلمههای پرسشی آلمانی با حرف w شروع میشوند. مهمترینها اینها هستند: wer یعنی «چه کسی»، was یعنی «چه چیزی»، wo یعنی «کجا»، woher یعنی «از کجا» یا «اهل کجا»، wie یعنی «چطور» یا «چه»، wann یعنی «کی» یا «چه وقت» و warum یعنی «چرا». کلمهٔ wohin هم به معنای «به کجا» است و بعداً بیشتر با آن کار میکنیم.
مراقب «کی» باشید. در فارسی محاورهای «کی» هم به معنای «چه کسی» است و هم به معنای «چه وقت». در آلمانی این دو، کلمههای جدایی هستند: برای آدمها wer و برای زمان wann. «کی آمد؟» یعنی چه کسی آمد، پس wer لازم است؛ «کی میآیی؟» یعنی چه وقت میآیی، پس wann لازم است.
یک دام دیگر هم هست، مخصوصاً برای کسانی که انگلیسی بلدند. کلمهٔ wer شبیه کلمهٔ انگلیسیِ where است، اما معنایش «چه کسی» است. برای «کجا» در آلمانی wo را به کار ببرید.
| Und wer ist das? | و این کیست؟ |
| Aber wo ist Minka? | اما مینکا کجاست؟ |
| Wann essen wir den Kuchen? | کی کیک را میخوریم؟ |
| Warum lachst du? | چرا میخندی؟ |
سؤال بله و نه
در سؤال بله و نه، فعل صرفشده اول جمله میآید و فاعل درست بعد از آن. بقیهٔ جمله مثل جملهٔ خبری است. جواب کوتاه آن ja یا nein است و اغلب بعد از آن یک جملهٔ کامل هم میآید.
یک جواب سوم هم وجود دارد: doch. اگر سؤال منفی باشد و جواب شما مثبت، بهجای ja میگویید doch؛ این را در درسهای بعدی کامل یاد میگیرید.
در فارسی گاهی آخر جمله میگوییم «…، نه؟» و منتظر تأیید میمانیم. آلمانی هم همین را دارد: یک جملهٔ خبری معمولی و در آخر کلمهٔ oder با علامت سؤال. در این حالت ترتیب کلمهها عوض نمیشود.
| Arbeiten Sie viel? | زیاد کار میکنید؟ |
| Ja, sehr viel! | بله، خیلی زیاد! |
| Hast du heute Zeit? – Nein. | امروز وقت داری؟ – نه. |
| Isfahan ist sehr schön, oder? | اصفهان خیلی زیباست، نه؟ |
تو و شما در سؤال
در آلمانی با دوستان، خانواده و بچهها از du استفاده میکنیم، مثل «تو». با آدمهای غریبه و در محیط کار Sie میگوییم، مثل «شما»ی مؤدبانه. ندا و خانم شولتس تازه با هم آشنا شدهاند، پس به هم Sie میگویند.
با عوض شدن فاعل، پایان فعل هم عوض میشود. با du فعل معمولاً به -st ختم میشود و با Sie به -en، درست مثل شکل مصدر. پس «اسمت چیست؟» و «اسمتان چیست؟» در آلمانی با دو شکل فعل از هم جدا میشوند.
کلمهٔ Sie وقتی به معنای «شما»ی مؤدبانه است، همیشه با حرف بزرگ نوشته میشود، حتی وسط جمله. همین کلمه با حرف کوچک معنای «او» برای زن یا «آنها» را میدهد.
| Wie heißt du? | اسمت چیست؟ |
| »Wie heißen Sie?«, fragt Frau Schulz. | خانم شولتس میپرسد: «اسم شما چیست؟» |
| Wohnst du hier? | اینجا زندگی میکنی؟ |
| Wohnen Sie hier? | شما اینجا زندگی میکنید؟ |
سؤالهای اولین دیدار
وقتی با کسی تازه آشنا میشوید، معمولاً همین چند سؤال را میپرسید: اسمش چیست، اهل کجاست، کجا زندگی میکند، چه کاری میکند و آیا بچه دارد. داستان این درس دقیقاً همین گفتوگوست. سؤالهای ندا و خانم شولتس را بلند بخوانید و بعد جوابهای خودتان را بگویید.
به لحن هم دقت کنید. در سؤال با کلمهٔ پرسشی، صدا در آخر جمله پایین میآید. در سؤال بله و نه، صدا در آخر جمله بالا میرود؛ درست مثل سؤال فارسی بدون «آیا».
| Woher kommen Sie, Neda? | اهل کجا هستید، ندا؟ |
| Ich komme aus dem Iran. | من اهل ایران هستم. |
| Was machen Sie in Leipzig? | در لایپزیگ چه کار میکنید؟ |
| Haben Sie Kinder? | بچه دارید؟ |
| Fragewort | Beispiel |
|---|---|
| Wer? | Wer ist das? |
| Was? | Was machen Sie in Leipzig? |
| Wo? | Wo ist Minka? |
| Woher? | Woher kommen Sie? |
| Wie? | Wie heißen Sie? |
| Wann? | Wann essen wir den Kuchen? |
| — (Verb zuerst) | Wohnen Sie hier? |
| — (Verb zuerst) | Haben Sie Kinder? |
مثالها
| »Wie heißen Sie?«, fragt Frau Schulz. | خانم شولتس میپرسد: «اسم شما چیست؟» |
| »Woher kommen Sie, Neda?« | «اهل کجا هستید، ندا؟» |
| »Wohnen Sie hier?«, fragt Neda. | ندا میپرسد: «شما اینجا زندگی میکنید؟» |
| »Haben Sie Kinder?«, fragt Neda. | ندا میپرسد: «بچه دارید؟» |
اشتباههای رایج
Du wohnst hier?
✓ Wohnst du hier?این ترتیب فارسی است که فقط با لحن سؤال میسازد. در گفتار گاهی شنیده میشود، اما سؤال درست و نوشتاری با فعل شروع میشود.
Wo du wohnst?
✓ Wo wohnst du?بعد از کلمهٔ پرسشی، فعل در جایگاه دوم میآید. پس اول فعل و بعد فاعل؛ نه مثل فارسی که فعل در آخر است.
Wer kommen Sie?
✓ Woher kommen Sie?کلمهٔ wer یعنی «چه کسی»، نه «کجا». برای پرسیدن اینکه کسی اهل کجاست، از woher استفاده کنید.
Wie heißt Sie?
✓ Wie heißen Sie?با Sie مؤدبانه، فعل به -en ختم میشود، مثل شکل مصدر. شکلی که به -t ختم میشود مال او یا تو است.
Wer kommt Mina?
✓ Wann kommt Mina?«مینا کی میآید؟» یعنی چه وقت میآید. «کی» فارسی در اینجا زمان را میپرسد، پس در آلمانی بهجای wer باید wann بگویید.
داستان این درس
Besuch von oben — داستان کوتاه آلمانی سطح A1 با ترجمهٔ فارسی و صوت.