فعلهای وجهی: können (توانستن) و möchten (خواستن) (Modalverben: können und möchten)
فعل können یعنی «توانستن» و möchten یعنی «خواستن» به شکل مؤدبانه. در جمله، فعل وجهی در جایگاه دوم میآید و فعل دوم به شکل مصدر در آخر جمله قرار میگیرد. برای «من» و «او» شکلها kann و möchte هستند و پایانهای ندارند.
Mit können sagt man, dass jemand etwas kann oder dass etwas möglich ist. Mit möchten sagt man höflich, was man will. Das Modalverb steht auf Position 2, das zweite Verb steht im Infinitiv am Ende. Bei ich und bei er, sie, es heißt es kann und möchte, ohne Endung.
معنای können و möchten
فعل können یعنی «توانستن». با آن میگوییم کسی کاری را بلد است، مثلاً آشپزی کردن یا حرف زدن به یک زبان. همین فعل برای «امکان» و «اجازه» هم به کار میرود؛ مثلاً وقتی در کافه میپرسیم که آیا میشود با کارت پرداخت کرد.
کلمهٔ man یعنی «آدم» یا «هر کسی». جملهٔ «اینجا فقط میشود نقدی پرداخت کرد» را در آلمانی با man و kann میسازیم. فعل بعد از man همیشه مثل فعلِ «او» صرف میشود.
فعل möchten یعنی «میخواهم»، اما به شکلی مؤدبانه. در مغازه، کافه و رستوران از möchten استفاده کنید؛ این شکل هم مؤدب است و هم دوستانه.
| Nima kann schon ein bisschen Deutsch sprechen. | نیما کمی آلمانی حرف زدن بلد است. |
| Kann ich mit Karte zahlen? | میتوانم با کارت پرداخت کنم؟ |
| Hier kann man nur bar zahlen. | اینجا فقط میشود نقدی پرداخت کرد. |
| Ich möchte Kaffee trinken. | میخواهم قهوه بنوشم. |
قاب جمله: فعل وجهی دوم، مصدر در آخر
در فارسی دو فعل کنار هم در آخر جمله میآیند: «میتوانم آلمانی حرف بزنم». در آلمانی این دو فعل از هم جدا میشوند. فعل وجهی، یعنی kann یا möchte، صرف میشود و در جایگاه دوم مینشیند. فعل دوم به شکل مصدر و بدون هیچ تغییری به آخرِ آخرِ جمله میرود.
همهٔ کلمههای دیگر، مثل مفعول، زمان و مکان، بین این دو فعل قرار میگیرند. به این ساختار «قاب جمله» میگویند، چون دو فعل مثل دو دیوار دور بقیهٔ جمله میایستند. هرچه جمله بلندتر شود، فاصلهٔ دو فعل هم بیشتر میشود.
یک نکتهٔ مهم: بعد از فعل وجهی کلمهٔ zu نمیآید و فعل دوم فقط یک مصدر ساده است.
| Ich kann Deutsch sprechen. | من میتوانم آلمانی حرف بزنم. |
| Ich möchte heute Tee trinken. | امروز میخواهم چای بنوشم. |
| Wir möchten am Samstag Kuchen essen. | ما میخواهیم شنبه کیک بخوریم. |
| Julia kann am Abend im Café lernen. | یولیا میتواند عصر در کافه درس بخواند. |
شکلهای فعل: kann و möchte بدون پایانه
فعلهای معمولی برای «او» پایانهٔ t میگیرند، مثلاً lernt. اما فعلهای وجهی این قاعده را ندارند: برای «من» و برای «او» شکل فعل یکی است و هیچ پایانهای ندارد. پس kann هم برای «من» است و هم برای «او»؛ möchte هم همینطور.
در شکلهای دیگر پایانهها تقریباً مثل فعلهای معمولی است: kannst برای «تو» و könnt برای «شما» در جمع دوستانه. در können فقط شکلهای جمع حرف ö دارند و شکلهای مفرد با a نوشته میشوند. اما möchten در همهٔ شکلها حرف ö را نگه میدارد.
| Er lernt Deutsch. | او آلمانی یاد میگیرد. |
| Er kann gut kochen. | او خوب آشپزی بلد است. |
| Julia möchte einen Kaffee. | یولیا یک قهوه میخواهد. |
| Ihr könnt hier bar zahlen. | شما میتوانید اینجا نقدی پرداخت کنید. |
سؤال و منفی با فعل وجهی
در سؤالی که جوابش بله یا نه است، فعل وجهی به اول جمله میآید و مصدر باز هم در آخر میماند. در سؤال با کلمهٔ پرسشی، مثل was به معنای «چه»، کلمهٔ پرسشی اول میآید و فعل وجهی در جایگاه دوم است.
برای منفی کردن، nicht را درست پیش از مصدرِ آخر جمله میگذاریم. اگر مفعولی با der، die یا das داریم، مفعول پیش از nicht میآید. در فارسی «نمیتوانم» یک کلمه است، اما در آلمانی نشانهٔ منفی جداست و نزدیک آخر جمله مینشیند.
| Kannst du backen? | تو شیرینیپزی بلدی؟ |
| Was möchten Sie trinken? | چه میل دارید بنوشید؟ |
| Ich kann nicht backen. | من شیرینیپزی بلد نیستم. |
| Aber er kann die Karte nicht lesen. | اما او نمیتواند منو را بخواند. |
möchten بدون فعل دوم
گاهی بعد از möchten فعل دومی نمیآید و مفعول کافی است، درست مثل فارسی که میگوییم «یک چای میخواهم». در کافه و مغازه این شکل خیلی رایج است. دقت کنید که مفعول در حالت مفعولی است: برای اسم مذکر، ein به einen تبدیل میشود.
فعلهای وجهی دیگری هم هستند، مثل wollen، müssen و dürfen. آنها هم همین قاب جمله را دارند و در درسهای بعدی با آنها آشنا میشوید.
| Ich möchte einen Tee. | یک چای میخواهم. |
| Wir möchten zwei Stück Apfelkuchen. | ما دو تکه کیک سیب میخواهیم. |
| Möchtest du ein Wasser? | یک آب میخواهی؟ |
| können | möchten | |
|---|---|---|
| ich | kann | möchte |
| du | kannst | möchtest |
| er / sie / es | kann | möchte |
| wir | können | möchten |
| ihr | könnt | möchtet |
| sie / Sie | können | möchten |
مثالها
| Nima kann schon ein bisschen Deutsch sprechen. | نیما دیگر کمی آلمانی حرف میزند. |
| Was möchten Sie trinken? | چه میخواهید بنوشید؟ |
| Kann ich mit Karte zahlen? | میتوانم با کارت پرداخت کنم؟ |
| Ich möchte einen Tee. | من یک چای میخواهم. |
اشتباههای رایج
Ich kann spreche Deutsch.
✓ Ich kann Deutsch sprechen.فعل دوم صرف نمیشود و مصدر میماند. جای آن هم کنار فعل وجهی نیست، بلکه در آخر جمله است.
Er kannt gut kochen.
✓ Er kann gut kochen.فعلهای وجهی برای «او» پایانهٔ t نمیگیرند. شکل درست برای «او» همان شکلِ «من» است.
Ich möchte zu trinken Tee.
✓ Ich möchte Tee trinken.بعد از فعل وجهی کلمهٔ zu نمیآید. مفعول در وسط جمله مینشیند و مصدر به آخر جمله میرود.
Kannst du zu backen?
✓ Kannst du backen?در سؤال هم بعد از فعل وجهی فقط مصدر ساده میآید و کلمهٔ zu لازم نیست.
Ich möchten einen Kaffee.
✓ Ich möchte einen Kaffee.شکل möchten برای «ما»، «آنها» و «شما»ی مؤدبانه است. برای «من» شکل بدون پایانه را به کار میبریم.
داستان این درس
Im Café — داستان کوتاه آلمانی سطح A1 با ترجمهٔ فارسی و صوت.