ضمیرهای ملکی: مالِ من، مالِ تو، مالِ او (Possessivartikel: mein, dein, sein, ihr, unser)
ضمیر ملکی نشان میدهد چیزی مال چه کسی است. در فارسی میگوییم «پدرِ من» یا «پدرم»، اما در آلمانی کلمهٔ ملکی پیش از اسم میآید. برای «من» mein، برای «تو» dein، برای «او»ی مذکر sein و برای «او»ی مؤنث ihr به کار میرود. مهم این است که انتخاب بین sein و ihr به صاحب چیز بستگی دارد، نه به خود اسم. پایانهٔ این کلمهها مثل ein است.
Possessivartikel sagen, wem etwas gehört: ich – mein, du – dein, er – sein, sie – ihr, wir – unser, ihr – euer, Sie – Ihr. Sie haben die gleichen Endungen wie ein: mein Vater, meine Mutter, mein Haus. Im Plural steht immer -e: meine Kinder. Im Akkusativ maskulin steht -en: Ich besuche meinen Bruder.
مالِ من، مالِ تو: کلمهٔ ملکی پیش از اسم
در فارسی مالکیت را بعد از اسم نشان میدهیم: «پدرِ من» یا کوتاهتر «پدرم». آلمانی برعکس است. یک کلمهٔ کوچک پیش از اسم میآید و میگوید چیز مال چه کسی است. این کلمه جای حرف تعریف را میگیرد؛ پس دیگر der یا ein لازم نیست.
هر ضمیر شخصی یک کلمهٔ ملکی دارد: ich و mein، du و dein، er و sein، sie (او، زن) و ihr، es و sein، wir و unser، ihr (شماها) و euer، sie (آنها) و ihr، و Sie (شمای مؤدبانه) و Ihr. این جدول را از بر کنید؛ بقیهٔ درس فقط دربارهٔ پایانههاست.
| Das ist mein Vater. | این پدرم است. |
| »Ist das deine Familie?«, fragt Jonas. | یوناس میپرسد: «این خانوادهات است؟» |
| Unser Haus ist immer voll. | خانهٔ ما همیشه شلوغ است. |
sein یا ihr؛ بزرگترین دام
در فارسی «ـش» و «او» جنسیت ندارند؛ «مادرش» هم برای کیان درست است و هم برای لیلا. آلمانی اینجا دو کلمه دارد و انتخاب بین آنها به صاحب چیز بستگی دارد. اگر صاحب مرد باشد یا اسم مذکر، sein میگوییم؛ اگر زن باشد، ihr. پس مادرِ کیان میشود seine Mutter، اما شوهرِ لیلا ihr Mann است.
حالا نکتهٔ دوم: پایانهٔ کلمه به خود چیز بستگی دارد، نه به صاحبش. لیلا زن است، پس ریشه ihr است؛ ولی چون Mann مذکر است، پایانه ندارد و چون Kinder جمع است، ihre میگوییم. همیشه دو سؤال بپرسید: اول «مال چه کسی؟» برای انتخاب ریشه، بعد «چه چیزی؟» برای پایانه. این مهمترین دام برای فارسیزبانهاست.
| Ihr Mann heißt Reza. | اسم شوهرش رضاست. |
| Ihre Kinder sind noch klein. | بچههایش هنوز کوچکاند. |
| Sein Hund heißt Pashmak. | اسم سگش پشمک است. |
| Es ist seine Mutter. | مادرش است. |
پایانهها درست مثل ein هستند
خبر خوب این است که کلمههای ملکی درست مثل ein رفتار میکنند. اگر ein Vater و eine Mutter را بلدید، این را هم بلدید. با اسم مذکر و خنثی پایانهای در کار نیست: mein Vater و mein Haus. با اسم مؤنث یک -e اضافه میشود و meine Mutter میگوییم. در فارسی «مالِ من» هیچوقت عوض نمیشود، اما در آلمانی کلمهٔ ملکی مثل حرف تعریف با جنس و شمار اسم هماهنگ میشود.
جمع هم همیشه -e میگیرد: meine Kinder. اینجا ein کمکی نمیکند، چون جمع ندارد؛ فقط یادتان باشد که در جمع همیشه -e هست. کلمهٔ euer یک استثنای کوچک دارد: وقتی پایانه میگیرد، حرف e وسطش میافتد و eure میشود.
| Das ist meine Schwester Leila. | این خواهرم لیلاست. |
| Das sind meine Kinder. | اینها بچههای من هستند. |
| Wo ist eure Katze? | گربهتان کجاست؟ |
در حالت مفعولی
در درس قبل دیدید که در حالت مفعولی ein برای اسم مذکر به einen تبدیل میشود. کلمههای ملکی هم همین کار را میکنند: فقط با مذکر -en میگیرند، مثل meinen یا seinen. مؤنث، خنثی و جمع هیچ تغییری نمیکنند. پس اگر مفعول جمله مذکر است، پایانه را فراموش نکنید. مثلاً برای «برادرم را میبینم» باید meinen بگویید، اما در «مادرم را میبینم» همان meine میماند.
| Im Sommer besuche ich meinen Bruder. | تابستان به دیدن برادرم میروم. |
| Kian besucht seinen Vater. | کیان به دیدن پدرش میرود. |
| Ich habe nur meine Mutter und unsere Katze. | من فقط مادرم و گربهمان را دارم. |
یک کلمه، سه معنا
کلمهٔ ihr در آلمانی سه کار دارد. اول، ضمیر «شما»ی جمع است، وقتی با چند دوست حرف میزنید. دوم، به معنای «مالِ او» است وقتی صاحب زن است. سوم، به معنای «مالِ آنها» است. با حرف بزرگ یعنی Ihr، معنای «مالِ شما»ی مؤدبانه را دارد و حتی وسط جمله هم بزرگ نوشته میشود. جملهٔ کامل معمولاً معنای درست را روشن میکند.
یک تمرین خوب: عکسهای خانوادهٔ خودتان را بردارید و مثل کیان دربارهٔ هر کدام یک جملهٔ کوتاه بگویید. برای خودتان mein و meine، و برای آدمهای توی عکس sein یا ihr را به کار ببرید.
| Wie ist Ihr Name? | اسم شما چیست؟ |
| Leila und Reza haben zwei Kinder. | لیلا و رضا دو بچه دارند. |
| Ihre Kinder sind noch klein. | بچههایشان هنوز کوچکاند. |
| Habt ihr einen Hund? | شماها سگ دارید؟ |
| Person | maskulin | feminin | neutral | Plural |
|---|---|---|---|---|
| ich | mein Vater | meine Mutter | mein Haus | meine Kinder |
| du | dein | deine | dein | deine |
| er | sein | seine | sein | seine |
| sie | ihr | ihre | ihr | ihre |
| wir | unser | unsere | unser | unsere |
| ihr | euer | eure | euer | eure |
| Sie | Ihr | Ihre | Ihr | Ihre |
مثالها
| »Ist das deine Familie?«, fragt Jonas. | یوناس میپرسد: «این خانوادهات است؟» |
| Und das ist meine Mutter. Ihr Garten ist sehr schön. | و این مادرم است. باغش خیلی زیباست. |
| Das ist mein Bruder Omid. Sein Hund heißt Pashmak. | این برادرم امید است. اسم سگش پشمک است. |
| Unser Haus ist immer voll. | خانهٔ ما همیشه شلوغ است. |
اشتباههای رایج
Leila und sein Mann
✓ Leila und ihr Mannصاحب شوهر، لیلا است و لیلا زن است؛ پس ihr درست است. مذکر بودن کلمهٔ شوهر فقط روی پایانه اثر دارد.
Kian und ihre Mutter
✓ Kian und seine Mutterاگر منظور مادرِ خودِ کیان است، صاحب مرد است و باید seine گفت. کلمهٔ ihre یعنی مادرِ یک زن دیگر.
mein Mutter
✓ meine Mutterاسم Mutter مؤنث است و کلمهٔ ملکی مثل eine یک پایانهٔ -e میگیرد.
Ich besuche mein Bruder.
✓ Ich besuche meinen Bruder.برادر اینجا مفعول است و مذکر؛ پس مثل einen پایانهٔ -en لازم است.
euere Katze
✓ eure Katzeوقتی euer پایانه میگیرد، حرف e وسطش حذف میشود. شکل درست و رایج eure است.
داستان این درس
Kians Familie — داستان کوتاه آلمانی سطح A1 با ترجمهٔ فارسی و صوت.