فعل امر: بیا! بیایید! بفرمایید! (Imperativ: Komm! Kommt! Kommen Sie!)
با فعل امر از کسی چیزی میخواهیم یا به او دستوری میدهیم. در آلمانی فعل امر اول جمله میآید. برای «تو» فعل بدون پایانهٔ st و بدون ضمیر میآید. برای «شما»ی جمع، شکل زمان حال بدون ضمیر به کار میرود. برای «شما»ی مؤدبانه فعل و بعد Sie میآید. فعل sein بیقاعده است. با کلمهٔ bitte، امر مؤدبانهتر میشود، مثل «لطفاً» در فارسی.
Mit dem Imperativ bittet man jemanden um etwas oder gibt eine Anweisung. Das Verb steht auf Position 1. Für du: das Verb ohne -st und ohne du: du machst – Mach! Für ihr: wie im Präsens, aber ohne ihr: ihr kommt – Kommt! Für Sie: Verb und Sie: Kommen Sie! Verben mit e zu i behalten das i: Nimm! Iss! sein ist unregelmäßig: Sei! Seid! Seien Sie! Mit bitte ist der Imperativ höflich.
فعل امر چیست و فعل کجا میآید؟
با فعل امر از کسی میخواهیم کاری انجام دهد: خواهش، دستور، راهنمایی یا دعوت. در فارسی فعل امر را با پیشوند «ب» و پایانهٔ فعل میسازیم: «بیا»، «بیایید»، «بفرمایید». آلمانی چنین پیشوندی ندارد؛ فعل امر را از جای فعل در جمله و از شکل خود فعل میشناسیم.
در جملهٔ امری فعل در جایگاه اول میآید، درست مثل سؤال بله و نه. فرقش این است که برای du و ihr ضمیر را اصلاً نمیگوییم. آخر جملهٔ امری معمولاً علامت تعجب یا نقطه میآید، نه علامت سؤال.
| »Nimm sechs Eier«, sagt Mina. | مینا میگوید: «شش تا تخممرغ بردار.» |
| Komm! | بیا! |
| Kommt! | بیایید! |
| Kommen Sie! | بفرمایید! (بیایید!) |
شکل du در جملهٔ امری
برای ساختن امر با du از زمان حال شروع کنید. ضمیر du را حذف کنید و پایانهٔ st را هم از فعل بردارید. از du machst شکل Mach به دست میآید و از du kommst شکل Komm ساخته میشود.
گاهی یک e هم به آخر فعل اضافه میشود: Schneide و Schneid هر دو درستاند. این e بیشتر در نوشته و در فعلهایی مثل schneiden دیده میشود؛ در گفتوگوی روزمره شکل کوتاه رایجتر است.
فعلهایی که در زمان حال e را به i تبدیل میکنند، در امر هم i را نگه میدارند و e نمیگیرند: du nimmst میشود Nimm و du isst میشود Iss. اما فعلهایی که در زمان حال اوملاوت میگیرند، در امر آن را ندارند: Lauf از du läufst و Fahr از du fährst ساخته میشود.
| »Und schneide die Kräuter.« | «و سبزیها را خرد کن.» |
| Jetzt mach die Pfanne heiß. | حالا ماهیتابه را داغ کن. |
| Iss langsam! | آرام بخور! |
| Fahr nicht so schnell! | اینقدر تند نران! |
شکل ihr در جملهٔ امری
وقتی با دو یا چند نفر حرف میزنید که به هر کدام du میگویید، مثلاً دوستان یا بچهها، شکل ihr را به کار ببرید. این شکل خیلی ساده است: همان فعل زمان حال، فقط بدون ضمیر ihr. مثلاً ihr kommt به Kommt تبدیل میشود و ihr esst به Esst تبدیل میشود.
در این شکل نه چیزی از فعل حذف میشود و نه حرف صدادار عوض میشود: Nehmt، Esst و Lauft همان شکلهای زمان حال هستند. در داستان، مینا و سارا با تیم و لئا، دو بچهٔ همسایه، با همین شکل حرف میزنند.
| »Kommt in die Küche!«, sagt Mina. | مینا میگوید: «بیایید توی آشپزخانه!» |
| »Aber wascht zuerst eure Hände!« | «اما اول دستهایتان را بشویید!» |
| »Esst!«, sagt Mina zu den Kindern. | مینا به بچهها میگوید: «بخورید!» |
| Bleibt bitte am Tisch! | لطفاً سر میز بمانید! |
شکل Sie برای امر مؤدبانه
برای آدمهای غریبه، صاحبخانه، دکتر یا هر کسی که با او رسمی هستید، شکل Sie را به کار ببرید. فعل همان شکل مصدر است و Sie بلافاصله بعد از آن میآید. اینجا ضمیر حذف نمیشود؛ بدون Sie جمله ناقص و بیادبانه به نظر میرسد.
جملهٔ امری با Sie از نظر ترتیب کلمهها با سؤال بله و نه هیچ فرقی ندارد. فرق فقط در لحن و علامت آخر جمله است: در سؤال صدا بالا میرود و علامت سؤال میآید؛ در امر صدا پایین میآید و علامت تعجب یا نقطه میگذاریم. مینا هم به آقای مایر، صاحبخانه، با همین شکل میگوید فردا بیاید.
| »Kommen Sie bitte morgen um zehn.« | «لطفاً فردا ساعت ده تشریف بیاورید.» |
| Kommen Sie morgen? | فردا میآیید؟ |
| Nehmen Sie bitte Platz! | لطفاً بفرمایید بنشینید! |
| Warten Sie bitte hier. | لطفاً اینجا منتظر بمانید. |
فعل sein، کلمهٔ bitte و امر منفی
فعل sein در امر بیقاعده است و باید آن را حفظ کرد: برای du شکل Sei، برای ihr شکل Seid و برای Sie شکل Seien Sie. وقتی ماهیتابه داغ است، مینا به سارا میگوید مواظب باشد.
برای مؤدبتر کردن امر، کلمهٔ bitte را اضافه کنید، مثل «لطفاً» در فارسی. جای معمول آن درست بعد از فعل است و در شکل مؤدبانه بعد از Sie. آن را اول یا آخر جمله هم میتوان گذاشت. بدون bitte امر گاهی تند و خشک به نظر میرسد.
برای امر منفی، nicht را بعد از فعل میگذاریم. در فارسی «ن» به فعل میچسبد، مثل «ندوید»؛ اما در آلمانی فعل همان شکل را نگه میدارد و nicht جدا میآید.
یک نکتهٔ کاربردی: دستور پخت غذا، تابلوها و راهنماها پر از فعل امرند. پس وقتی دستور پخت آلمانی میخوانید، دنبال فعل اول جمله بگردید. کوکو سبزی را هم میشود با همین فعلها پخت: بردار، خرد کن، داغ کن!
| Aber sei vorsichtig! | اما مواظب باش! |
| Seien Sie bitte pünktlich! | لطفاً سر وقت بیایید! |
| »Lauft nicht so schnell!«, sagt Sara. | سارا میگوید: «اینقدر تند ندوید!» |
| Mach das bitte noch einmal, Sara! | لطفاً باز هم این را درست کن، سارا! |
| Infinitiv | du | ihr | Sie |
|---|---|---|---|
| machen | Mach! | Macht! | Machen Sie! |
| kommen | Komm! | Kommt! | Kommen Sie! |
| schneiden | Schneide! | Schneidet! | Schneiden Sie! |
| waschen | Wasch! | Wascht! | Waschen Sie! |
| laufen | Lauf! | Lauft! | Laufen Sie! |
| bleiben | Bleib! | Bleibt! | Bleiben Sie! |
| nehmen | Nimm! | Nehmt! | Nehmen Sie! |
| essen | Iss! | Esst! | Essen Sie! |
| sein | Sei! | Seid! | Seien Sie! |
مثالها
| »Nimm sechs Eier«, sagt Mina. | مینا میگوید: «شش تا تخممرغ بردار.» |
| Aber sei vorsichtig! | اما مواظب باش! |
| »Kommt in die Küche!«, sagt Mina. | مینا میگوید: «بیایید توی آشپزخانه!» |
| »Kommen Sie bitte morgen um zehn.« | «لطفاً فردا ساعت ده تشریف بیاورید.» |
اشتباههای رایج
Du komm!
✓ Komm!در امر برای du ضمیر را نمیگوییم. «تو بیا» را کلمه به کلمه ترجمه نکنید؛ در آلمانی خود فعل کافی است.
Nehm sechs Eier!
✓ Nimm sechs Eier!فعل nehmen در زمان حال e را به i تبدیل میکند و امر هم همین i را نگه میدارد. به حرف m دوم هم دقت کنید.
Kommen, Herr Maier!
✓ Kommen Sie bitte, Herr Maier!در شکل مؤدبانه ضمیر Sie حذف نمیشود. مصدر تنها برای صاحبخانه یا یک غریبه خشک و بیادبانه است؛ کلمهٔ bitte هم جمله را مؤدبتر میکند.
Seid vorsichtig, Sara!
✓ Sei vorsichtig, Sara!شکل Seid برای دو یا چند نفر است. به یک دوست که به او du میگویید، شکل Sei را بگویید.
Läuf nicht!
✓ Lauf nicht!اوملاوت زمان حال، مثل du läufst، در امر نمیآید. امر این فعل از ریشهٔ مصدر ساخته میشود و بدون نقطه نوشته میشود.
داستان این درس
Kuku Sabzi für alle — داستان کوتاه آلمانی سطح A1 با ترجمهٔ فارسی و صوت.