فعلهای بازتابی: sich freuen، sich anziehen (Reflexive Verben: sich freuen, sich anziehen)
فعل بازتابی فعلی است که کار آن به خود فاعل برمیگردد، مثل «لباس پوشیدن» که در واقع «به خود لباس پوشاندن» است. در آلمانی این فعلها یک ضمیر بازتابی دارند که با فاعل هماهنگ است، مثل «خودم» و «خودت» در فارسی. این ضمیر معمولاً درست بعد از فعل میآید. اگر جمله مفعول دیگری هم داشته باشد، مثلاً «دندانها»، ضمیر به حالت Dativ میرود. در فعلهایی مثل «همدیگر را بغل کردن» این ضمیر یعنی «همدیگر».
Reflexive Verben haben ein Reflexivpronomen, das zum Subjekt passt: ich freue mich, du freust dich, er und sie freuen sich, wir freuen uns, ihr freut euch. Das Pronomen steht meist direkt nach dem Verb. Wenn der Satz schon ein Akkusativobjekt hat, steht das Pronomen im Dativ: Sie wäscht sich. Sie wäscht sich das Gesicht. Ich putze mir die Zähne. Bei sich umarmen heißt sich „einander“.
فعل بازتابی چیست؟
فعل بازتابی فعلی است که کارش به خود فاعل برمیگردد. در فارسی گاهی همین را با «خود» میگوییم: «خودم را در آینه میبینم» یا «خودت را معرفی کن». آلمانی هم برای این کار ضمیر کوچکی دارد که کنار فعل مینشیند و نشان میدهد فاعل و مفعول یک نفرند.
مشکل اصلی جای دیگری است. بسیاری از فعلها در فارسی سادهاند و هیچ «خود»ی ندارند، اما در آلمانی بازتابیاند: «لباس پوشیدن» میشود sich anziehen، «عجله کردن» میشود sich beeilen و «خوشحال شدن» میشود sich freuen. چون در فارسی ضمیری نمیگوییم، فارسیزبانها ضمیر آلمانی را هم جا میاندازند. پس این فعلها را همیشه همراه sich یاد بگیرید، مثل یک کلمهٔ واحد.
| Sie duscht schnell und zieht sich an. | او سریع دوش میگیرد و لباس میپوشد. |
| Am Bahnhof muss sie sich beeilen. | در ایستگاه قطار باید عجله کند. |
| Ich sehe mich im Spiegel. | خودم را در آینه میبینم. |
ضمیرهای بازتابی و جای آنها
ضمیرهای بازتابی اینها هستند: mich، dich، sich، uns، euch و sich. اگر ضمیرهای مفعولی درس Akkusativ را به یاد دارید، کار آسان است: برای ich، du، wir و ihr دقیقاً همان ضمیرها را به کار میبریم. فقط برای سومشخص، یعنی er، sie و es، و برای جمع sie و شکل مؤدبانهٔ Sie همیشه sich میآید. پس «او خودش را» در آلمانی با sich گفته میشود و هرگز ihn نمیگوییم.
جای ضمیر: در جملهٔ خبری ساده، ضمیر درست بعد از فعل صرفشده میآید. اما در سؤال، یا وقتی جمله با کلمهای مثل dann یا heute شروع شود، اول فعل میآید، بعد فاعل و بعد ضمیر. اگر فاعل ضمیر شخصی باشد، ضمیر بازتابی درست بعد از آن مینشیند.
| Erinnerst du dich an unseren Garten in Isfahan? | باغمان در اصفهان یادت هست؟ |
| Dann putzt sie sich die Zähne und kämmt sich die Haare. | بعد دندانهایش را مسواک میزند و موهایش را شانه میکند. |
| Wir freuen uns sehr. | ما خیلی خوشحالیم. |
| Freuen Sie sich auf den Urlaub? | منتظر تعطیلات هستید؟ |
ضمیر Dativ برای عضوهای بدن و لباس
گاهی فعل بازتابی یک مفعول دیگر هم دارد، معمولاً یک عضو بدن یا لباس. در این صورت آن مفعول در حالت Akkusativ است و ضمیر بازتابی به حالت Dativ میرود: mir، dir، sich، uns، euch و sich. خبر خوب اینکه فقط ضمیر ich و du فرق میکند؛ بقیه مثل قبلاند. پس برای «خودم را میشویم» ضمیر mich میآید، ولی برای «صورتم را میشویم» ضمیر mir لازم است.
فارسی در اینجا ضمیر ملکی به کار میبرد: «دستهایم را میشویم»، «دندانهایش را مسواک میزند». آلمانی ضمیر ملکی نمیگذارد؛ بهجایش ضمیر Dativ و حرف تعریف معین میآید، و اینکه دستها مال کیست از همان ضمیر پیداست. پس بهجای meine Hände بگویید die Hände و ضمیر mir را فراموش نکنید.
| Ich wasche mich. | خودم را میشویم. |
| Ich wasche mir die Hände. | دستهایم را میشویم. |
| Sie wäscht sich das Gesicht und legt sich ins Bett. | صورتش را میشوید و به رختخواب میرود. |
| Putzt du dir die Zähne? | دندانهایت را مسواک میزنی؟ |
حرف اضافهٔ ثابت، و sich به معنای «همدیگر»
بعضی فعلهای بازتابی همیشه با یک حرف اضافهٔ مشخص میآیند و بهتر است آنها را با هم حفظ کنید. فعل sich freuen دو شکل دارد: با auf برای چیزی در آینده که منتظرش هستیم، و با über برای چیزی که الان هست یا اتفاق افتاده. ندا اول داستان منتظر آمدن خواهرش است و آخر داستان از بودن با او خوشحال است. دو فعل مفید دیگر: sich erinnern با an یعنی «به یاد آوردن» و sich ärgern با über یعنی «از چیزی عصبانی شدن».
در فعلهایی مثل sich umarmen، ضمیر جمع معنای «همدیگر را» دارد: دو خواهر همدیگر را بغل میکنند. این معنا فقط با فاعل جمع ممکن است، یعنی فقط ضمیرهای uns، euch و sich این معنا را دارند.
| Neda freut sich schon seit Wochen auf diesen Tag. | ندا از هفتهها پیش منتظر این روز است و خوشحال است. |
| Sie freut sich über jeden Tag mit ihrer Schwester. | او از هر روزی که با خواهرش است خوشحال است. |
| Die Schwestern umarmen sich lange. | دو خواهر مدت زیادی همدیگر را بغل میکنند. |
| Ich ärgere mich über den Bus. | از دست اتوبوس عصبانیام. |
فعلهای جداشدنی، زمان Perfekt و یک تمرین روزانه
بعضی فعلهای بازتابی جداشدنی هم هستند، مثل sich anziehen. در جملهٔ ساده پیشوند an به آخر جمله میرود و ضمیر بعد از فعل میماند. اگر لباس را هم نام ببرید، ضمیر به حالت Dativ میرود، درست مثل دندانها و دستها.
در زمان Perfekt همهٔ فعلهای بازتابی با haben ساخته میشوند. ضمیر بعد از haben میآید و اسم مفعول در آخر جمله. پس هرگز bin یا ist را با این فعلها به کار نبرید.
تمرین عملی: هر روز صبح کارهایتان را به آلمانی توصیف کنید: بیدار شدن، لباس پوشیدن، مسواک زدن و عجله کردن. یک بار با ich بگویید و یک بار با er یا sie، تا تفاوت mich و sich در ذهنتان بماند.
| Sie zieht sich an. | او لباس میپوشد. |
| Ich ziehe mir eine Jacke an. | ژاکتی میپوشم. |
| Ich habe mich beeilt. | عجله کردم. |
| Heute hat sie sich schnell angezogen. | امروز سریع لباس پوشید. |
| Person | Akkusativ | Dativ |
|---|---|---|
| ich | ich ziehe mich an | ich putze mir die Zähne |
| du | du ziehst dich an | du putzt dir die Zähne |
| er / sie / es | sie zieht sich an | sie putzt sich die Zähne |
| wir | wir ziehen uns an | wir putzen uns die Zähne |
| ihr | ihr zieht euch an | ihr putzt euch die Zähne |
| sie / Sie | sie ziehen sich an | sie putzen sich die Zähne |
مثالها
| Neda freut sich schon seit Wochen auf diesen Tag. | ندا از هفتهها پیش منتظر این روز است و خوشحال است. |
| Sie duscht schnell und zieht sich an. | او سریع دوش میگیرد و لباس میپوشد. |
| Dann putzt sie sich die Zähne und kämmt sich die Haare. | بعد دندانهایش را مسواک میزند و موهایش را شانه میکند. |
| Die Schwestern umarmen sich lange. | دو خواهر مدت زیادی همدیگر را بغل میکنند. |
اشتباههای رایج
Ich freue auf das Wochenende.
✓ Ich freue mich auf das Wochenende.فعل sich freuen بدون ضمیر کامل نیست. «خوشحالم» در فارسی ضمیری ندارد، اما در آلمانی ضمیر mich لازم است.
Ich ziehe an.
✓ Ich ziehe mich an.«لباس پوشیدن» در آلمانی بازتابی است؛ بدون ضمیر mich جمله ناقص است و معلوم نیست چه کسی را لباس میپوشانید.
Ich putze meine Zähne.
✓ Ich putze mir die Zähne.برای اعضای بدن، آلمانی ضمیر ملکی را کنار میگذارد و بهجایش ضمیر Dativ و حرف تعریف معین میآورد.
Du freust sich.
✓ Du freust dich.ضمیر sich فقط برای سومشخص و شکل مؤدبانه است. برای du همیشه باید dich گفت.
Ich bin mich beeilt.
✓ Ich habe mich beeilt.فعلهای بازتابی در زمان Perfekt همیشه haben میگیرند و هرگز با sein ساخته نمیشوند.
داستان این درس
Parisa kommt — داستان کوتاه آلمانی سطح A2 با ترجمهٔ فارسی و صوت.