فعلهای حرفاضافهدار: با چه؟ با آن. (Verben mit Präpositionen: Worüber? Darüber.)
خیلی از فعلها یک حرف اضافهٔ ثابت دارند: عصبانی شدن از، عادت کردن به، منتظر ماندن برای، ترسیدن از. وقتی دربارهٔ یک چیز میپرسند، wo- را به حرف اضافه میچسبانند. وقتی به یک چیز اشاره میکنند، da- را میچسبانند. اگر حرف اضافه با حرف صدادار شروع شود، یک r بین آنها میآید. وقتی دربارهٔ یک شخص میپرسند، حرف اضافه و کلمهٔ پرسشی جدا میمانند: über wen، mit wem.
Viele Verben haben eine feste Präposition: sich ärgern über, sich gewöhnen an, warten auf, Angst haben vor. Fragt man nach einer Sache, verbindet man wo- mit der Präposition: worüber, woran, wovor. Antwortet oder verweist man auf eine Sache, nimmt man da-: darüber, daran, davor. Beginnt die Präposition mit einem Vokal, kommt ein r dazwischen. Fragt man nach einer Person, bleiben Präposition und Fragewort getrennt: über wen, mit wem.
فعلهایی با حرف اضافهٔ ثابت
در زبان آلمانی بسیاری از فعلها همیشه با یک حرف اضافهٔ مشخص به کار میروند. این حرف اضافه جزئی از خود فعل است و معمولاً نمیشود آن را با حرف اضافهٔ دیگری عوض کرد. مثلاً فعل warten همیشه با auf میآید و فعل sich interessieren با für.
حرف اضافه حالت اسم بعد از خود را هم تعیین میکند. بعد از auf در این فعلها معمولاً حالت مفعول مستقیم (آکوزاتیو) میآید و بعد از von یا mit همیشه حالت مفعول غیرمستقیم (داتیو). پس بهتر است هر فعل را همراه با حرف اضافه و حالتش حفظ کنید، نه بهتنهایی.
| Ich warte auf den Bus. | من منتظر اتوبوس هستم. |
| Sie interessiert sich für Musik. | او به موسیقی علاقه دارد. |
| Er hat Angst vor dem Hund. | او از سگ میترسد. |
| Wir sprechen von unserem Urlaub. | ما از تعطیلاتمان حرف میزنیم. |
پرسیدن دربارهٔ یک چیز: کلمههای پرسشی با wo
وقتی دربارهٔ یک چیز یا موضوع سؤال میکنیم، کلمهٔ پرسشی را از wo و حرف اضافهٔ فعل میسازیم: worauf، wofür، wovon، womit. اگر حرف اضافه با حرف صدادار شروع شود، یک r در وسط اضافه میشود تا تلفظ راحتتر شود: woran، worüber، worauf.
جواب چنین سؤالی دوباره با همان حرف اضافه شروع میشود. در داستان، نادیا میپرسد به چه باید عادت کند و جواب میشنود: به رک بودن.
| »Woran soll ich mich gewöhnen?«, fragte Nadia. | «به چه باید من عادت کنم؟»، نادیا پرسید. |
| Worauf wartest du? — Auf eine Antwort. | منتظر چه هستی؟ — منتظر یک جواب. |
| Wofür interessierst du dich? — Für Geschichte. | به چه علاقه داری؟ — به تاریخ. |
اشاره به یک چیز: کلمههای ساختهشده با da
وقتی میخواهیم به چیزی اشاره کنیم که قبلاً گفته شده، بهجای حرف اضافه و ضمیر، da را به حرف اضافه میچسبانیم: darauf یعنی به آن یا منتظر آن، davor یعنی از آن. قانون r اینجا هم برقرار است: daran، darüber.
این کلمهها میتوانند به جملهٔ بعدی هم اشاره کنند. در این حالت بعد از آنها یک جملهٔ پیرو با dass یا یک مصدر با zu میآید. در فارسی میگوییم «از اینکه…» یا «به اینکه…»؛ در آلمانی همین نقش را da و حرف اضافه بازی میکند.
| Aber sie hatte keine Angst mehr davor. | اما او دیگر از آن نمیترسید. |
| Das Paket kommt morgen. Ich warte schon lange darauf. | بسته فردا میرسد. مدتهاست منتظرش هستم. |
| Ich freue mich darauf, dass du uns besuchst. | خوشحالم که به دیدن ما میآیی. |
| Denk bitte daran, die Tür abzuschließen. | لطفاً یادت باشد در را قفل کنی. |
شخص یا چیز؟ مهمترین تفاوت
ساختهای wo و da فقط برای چیزها، موضوعها و اتفاقها به کار میروند. وقتی دربارهٔ یک انسان میپرسیم، حرف اضافه جدا میماند و بعد از آن wen یا wem میآید؛ بسته به اینکه حرف اضافه کدام حالت را میخواهد. برای اشاره به انسان هم از حرف اضافه و ضمیر شخصی استفاده میکنیم، مثل an sie یا mit ihm.
پس همیشه از خودتان بپرسید: دربارهٔ چه چیزی حرف میزنم یا دربارهٔ چه کسی؟ جواب این سؤال شکل درست را مشخص میکند.
| Worüber sprecht ihr? — Über den neuen Film. | دربارهٔ چه حرف میزنید؟ — دربارهٔ فیلم جدید. |
| Über wen sprecht ihr? — Über unseren Lehrer. | دربارهٔ چه کسی حرف میزنید؟ — دربارهٔ معلممان. |
| Ich denke oft an meine Mutter. Ich denke oft an sie. | من اغلب به مادرم فکر میکنم. من اغلب به او فکر میکنم. |
| Mit wem gehst du ins Kino? — Mit meiner Schwester. | با چه کسی به سینما میروی؟ — با خواهرم. |
مقایسه با فارسی: حرف اضافهها یکیبهیکی ترجمه نمیشوند
در فارسی هم فعلها حرف اضافهٔ خودشان را دارند، اما این حرف اضافهها معمولاً با آلمانی جور درنمیآیند. ترسیدن در فارسی با «از» میآید، اما در آلمانی با vor. منتظر بودن در فارسی اصلاً حرف اضافه ندارد یا گاهی با «برای» میآید، اما در آلمانی با auf. فعل sich freuen با auf یعنی خوشحالی برای چیزی در آینده و با über یعنی خوشحالی از چیزی که اتفاق افتاده است.
یک نکتهٔ خوب هم هست: در جملهٔ پیرو، فعل صرفشده به آخر جمله میرود، درست مثل فارسی. پس جملههایی مثل «نمیدانم از چه عصبانی است» برای فارسیزبانها سادهاند.
| Ich freue mich auf den Urlaub. | برای تعطیلات (که در پیش است) ذوق دارم. |
| Ich freue mich über das Geschenk. | از هدیه خوشحالم. |
| Ich weiß nicht, worüber er sich ärgert. | نمیدانم از چه چیزی عصبانی است. |
نکتهای برای به خاطر سپردن
برای هر فعل یک جملهٔ کوتاه و شخصی بسازید و آن را کامل حفظ کنید، نه فقط فعل را. وقتی جملهٔ «من منتظر اتوبوس هستم» را همیشه به شکل آلمانیاش در ذهن دارید، دیگر حرف اضافهٔ فارسی شما را گمراه نمیکند. بعد همان جمله را یک بار با wo به سؤال و یک بار با da به اشاره تبدیل کنید.
| Ich ärgere mich über den Lärm. — Worüber ärgerst du dich? — Darüber. | از سر و صدا عصبانیام. — از چه عصبانی هستی؟ — از آن. |
| Verb + Präposition | Sache: Frage | Sache: Antwort | Person: Frage |
|---|---|---|---|
| sich ärgern über | worüber? | darüber | über wen? |
| sich gewöhnen an | woran? | daran | an wen? |
| warten auf | worauf? | darauf | auf wen? |
| Angst haben vor | wovor? | davor | vor wem? |
| sprechen von | wovon? | davon | von wem? |
| sich treffen mit | womit? | damit | mit wem? |
مثالها
| Worüber hast du dich geärgert? — Über die Kritik von Felix. | از چه چیزی عصبانی شدی؟ — از انتقاد فلیکس. |
| Das ist typisch deutsch. Daran musst du dich gewöhnen. | این معمولِ آلمانیهاست. باید به آن عادت کنی. |
| Wovor hast du Angst? — Davor, dass mein Vorschlag niemanden mehr interessiert. | از چه میترسی؟ — از اینکه پیشنهادم دیگر برای کسی جالب نباشد. |
| Mit wem hast du dich getroffen? — Mit Felix. | با چه کسی قرار گذاشتی؟ — با فلیکس. |
اشتباههای رایج
Ich warte für den Bus.
✓ Ich warte auf den Bus.فعل warten همیشه با auf میآید. «برای» فارسی در ذهن باعث میشود اشتباهاً از für استفاده کنیم.
Ich habe Angst von der Prüfung.
✓ Ich habe Angst vor der Prüfung.در فارسی از چیزی میترسیم، اما در آلمانی ترس با vor میآید، نه با von.
Über was hast du dich geärgert?
✓ Worüber hast du dich geärgert?برای پرسیدن دربارهٔ یک چیز، در زبان معیار از کلمهٔ ساختهشده با wo استفاده میشود. شکل جدا با was فقط در زبان محاوره شنیده میشود.
Woüber sprecht ihr?
✓ Worüber sprecht ihr?وقتی حرف اضافه با حرف صدادار شروع میشود، باید یک r بین wo و حرف اضافه بیاید.
Ich denke oft an meine Oma. Ich denke oft daran.
✓ Ich denke oft an meine Oma. Ich denke oft an sie.ساخت da فقط برای چیزهاست. برای اشاره به یک انسان باید حرف اضافه و ضمیر شخصی را به کار ببرید.
داستان این درس
Woran soll ich mich gewöhnen? — داستان کوتاه آلمانی سطح B1 با ترجمهٔ فارسی و صوت.